Hieronder treft u al de column aan zoals deze gepubliceerd wordt in aflevering 4, 2019.

Op 15 februari van dit jaar stond in het Financieele Dagblad een opmerkelijk interview met Autoriteit Consument en Markt (ACM)-voorzitter Martijn Snoep. Hij vertelde dat de ACM onderzoekt of kwetsbare zzp’ers zoals pakjesbezorgers, schoonmakers en taxichauffeurs collectieve tariefafspraken kunnen maken. ‘We bekijken of we binnen de wettelijke regels een uitzondering kunnen maken voor een groep om sociale dumping te voorkomen’, aldus Snoep. Ik gebruik het woord ‘opmerkelijk’, aangezien onder Snoeps voorganger de ACM (eigenlijk de voorganger daarvan, de Nederlandse Mededingingsautoriteit) zich principieel had uitgesproken tegen tariefafspraken van zzp’ers. Aanleiding was een cao voor orkesten waarin ook voor orkestremplaçanten, die formeel zelfstandigen waren, tariefafspraken waren gemaakt. Uiteindelijk leidde dit tot een arrest van het Hof van Justitie, het FNV-Kiem-arrest, waarin het Hof onderschreef dat voor zelfstandigen inderdaad geen tariefafspraken konden worden gemaakt. Het Hof gaf vervolgens een zodanig ruime omschrijving van het begrip schijnzelfstandigen, dat er ruimte ontstond om voor groepen als concertremplaçanten afspraken te maken in cao’s. Daarmee is de kwestie echter nog niet opgelost, aangezien er ook categorieën zzp’ers zijn die niet onder de omschrijving van schijnzelfstandigen vallen die het Hof gegeven had. Bovendien is het aan de sociale partners om dergelijke afspraken te maken. Als die daartoe niet bereid zijn, dan houdt het op. Ook ‘de politiek’ heeft zich intensief bemoeid met de positie van kwetsbare zzp’ers. De Tweede Kamer vroeg zelfs een position paper van mededingingsdeskundigen over de vraag of er ruimte was voor afspraken voor zzp’ers. Het antwoord hierop was ontkennend. De enige mogelijkheid is om wettelijke afspraken te maken, zoals minimumtarieven. Daar koos de regering echter niet voor.

We horen nu dus een nieuw geluid van de ACM, en dat is positief. Het is immers niet zo zinvol om een verbod van tariefafspraken alleen te benaderen vanuit het oogpunt van eventuele gevolgen voor consumenten, zoals de NMa deed. Misschien wordt een orkestkaartje inderdaad ietsje duurder vanwege de afspraken over de concertremplaçanten. Als echte werknemers het werk uitvoeren dan kunnen het minimumloon en cao-afspraken echter ook voor hogere kosten voor consumenten leiden dan wanneer dergelijke loonregelingen zouden ontbreken.

Wat zou de grond zijn om onderscheid te maken tussen werknemers en categorieën zzp’ers bij wie de ACM-voorzitter het woord sociale dumping in de mond neemt? Kortom, het is terecht dat Snoep sociale dumping en de armoede onder deze werkenden laat meewegen bij de beoordeling of tariefafspraken geoorloofd zijn.

Op de achtergrond speelt natuurlijk mee welke ruimte het Europese recht biedt. In het kader van deze column is er geen ruimte om hier diep op in te gaan. Wel is het beginsel uit de Europese Sociale Pijler van belang dat ‘ongeacht de aard en de duur van hun arbeidsrelatie werknemers en, onder vergelijkbare voorwaarden, zelfstandigen recht hebben op adequate sociale bescherming’. Deze bepaling zou ook de EU zelf ertoe kunnen aanzetten om, waar dat nodig is, ruimte te bieden om de positie van zzp’ers te verbeteren en onwenselijke concurrentie tussen werknemers en zpp’ers tegen te gaan.

Het zal moeilijk zijn om precieze criteria voor afspraken te formuleren en voor de vraag wie deze mag maken. En aangezien er in sommige sectoren wellicht geen partijen zijn die deze willen of kunnen maken, hoort deze kwestie ook op het bordje van de politiek. Dan denk ik in de eerste plaats aan de Commissie Regulering van werk, die immers de verschillende typen van regulering van arbeid in een heel brede context moet bekijken.

En nu we het hier toch over hebben, de gewijzigde benadering van de ACM toont aan hoeveel dimensies de verschillen tussen categorieën werkenden hebben. Arbeidsjuristen denken meestal – en terecht – aan de noodzaak om adequate sociale bescherming voor flexwerkers te regelen. Een andere kant is die van concurrentie, en dan niet alleen tussen opdrachtgevers, maar ook van arbeidskrachten onder elkaar. In dit geval richt ik me op concurrentie tussen werknemers en zzp’ers en tussen zzp’ers onderling. In een aandachttrekkende uitspraak in januari van dit jaar oordeelde de kantonrechter dat de rechtsverhouding tussen Deliveroo en haar bezorgers is aan te merken als een arbeidsovereenkomst. Het rechtsgevolg hiervan is dat deze ‘platformwerkers’ zich kunnen aanmelden voor een arbeidsovereenkomst. Daar schijnt weinig animo voor te bestaan (zie Volkskrant van 16 februari 2019). Argument is dat de bezorgers hun vrijheid om opdrachten te weigeren niet kwijt willen. Bovendien vrezen ze dat ze een lager minimuminkomen krijgen als ze werknemerspremies moeten gaan betalen. Deliveroo schreeuwt echter momenteel om bezorgers, dus het lijkt me dat die bezorgers de vrijheid om al of niet werk aan te nemen kunnen blijven afdwingen.

Sheila Sitalsing wijst er in de Volkskrant van 18 februari terecht op dat de bezorgers zelf – zonder dat ze zich dat kennelijk realiseren – de nadelen van hun ‘zelfstandige’ positie noemen. Volgens hen draait Deliveroo aan de tarieven zonder daar inzicht in te geven, waardoor de tarieven langzaam omlaag gaan:

“Eerst kregen we 5 euro per order. Toen zijn ze overgestapt op een wisselend bedrag per afstand. We zeiden daar ja tegen omdat we meer konden verdienen. Maar stilletjes worden de vergoedingen lager en lager.”

En:

“Ik heb de indruk dat Deliveroo zoveel mogelijk koeriers rekruteert om vervolgens te kunnen doen wat ze willen. Als er altijd iemand is die tegen elk tarief wil werken, maakt het geen indruk meer als wij bestellingen weigeren.” 

Kortom, het is moeilijk te begrijpen dat in zo’n situatie werkenden zich niet zouden mogen organiseren om een tegenwicht te bieden aan die opdrachtgever.

Mogen we dit tot op zekere hoogte nog als een eigen keuze beschouwen van de bezorgers, bedenkelijker wordt het als hun de keuze wordt gelaten om al of niet deel te nemen aan de collectieve sociale zekerheid. Misschien is het beleidsmatig verstandig om nog even die keuze te geven zolang nog hoger beroep loopt tegen deze uitspraak. Maar daarna zou ervan uitgegaan moeten worden dat deze arbeidskrachten ook onder de verplichte werknemersverzekeringen vallen.

Een derde wijze waarop er concurrentie kan bestaan tussen arbeidskrachten is de royale belastingregeling voor zelfstandigen. Maar is het terecht dat werkenden daardoor gestimuleerd worden om zelfstandig te blijven, ook als de opdrachtgever de keuze zou geven om op arbeidsovereenkomst te werken? Dit ondergraaft wel sterk de solidariteit die nodig is om het sociale stelsel in stand te houden. De consument profiteert hier inderdaad soms wel van; webwinkels kunnen veel van hun producten ‘gratis’ laten bezorgen en dat tegen bodemtarieven, waar fysieke winkels niet tegen op kunnen. Maar is dat gewenst?
Het is zaak om de – ingewikkelde – verhouding tussen de verschillende categorieën werkenden vanuit diverse invalshoeken te bekijken en niet alleen vanuit de mededinging. De ruimte die de ACM biedt, is een zinvolle en de Commissie Regulering werk kan deze oppakken.

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2019

Aflevering 2
Agicero
mr. A. Keizer

Aflevering 1
Internationalisering: probleem én oplossing
prof. mr. B. Barentsen

2018

Aflevering 13
Experimenteren of regelen. Vervroeging van rechterlijke bemoeienis met arbeidsrechtelijke vragen
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 12
VOF-arbeid
prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus