De coördinatieverordening van de sociale zekerheid heeft de voorbije 50 jaar vooral in de aandacht van specialisten gestaan, totdat in maart van dit jaar Nederland wakker werd. Er ontstond toen veel rumoer in de media en het parlement over verlenging van de export van werkloosheidsuitkeringen naar andere lidstaten. Momenteel is de exportperiode drie maanden. De Europese Commissie had in december 2016 voorgesteld om deze naar zes maanden te verlengen. De Europese Raad heeft dit in juni 2018 weer teruggebracht naar drie maanden, maar het Europees Parlement was vervolgens weer voor zes maanden. In de besluitvorming in de Raad werd dit een struikelblok, sommige landen wilden zes maanden, andere drie.

Uit cijfers blijkt dat er maar weinig gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid om werkloosheidsuitkeringen te exporteren: 27.000 exporteurs waren er in 2013 en 2014, dat is 0,2 procent van het totale aantal WW-uitkeringsontvangers (J. Pacolet & F. De Wispelaere, Export of unemployment benefits, Brussel, 2014, p. 25). De Europese Commissie vond dat de periode van drie maanden geen realistische mogelijkheid geeft om werk te vinden in een andere lidstaat (Europese Commissie, Staff working document SWD (2016) 460, p. 67) en stelde daarom de verlenging voor. De cijfers tonen dat er een gemiddelde succeskans van 11% is dat binnen drie maanden een baan gevonden wordt, welk percentage stijgt met drie procentpunten bij verlenging daarvan tot zes maanden (momenteel kan de periode van drie maanden namelijk verlengd worden door het uitvoeringsorgaan; de cijfers voor verlenging, waarbij het uitvoeringsorgaan een discretionaire bevoegdheid heeft om te verlengen, zijn niet helemaal vergelijkbaar met een algemeen geldende exportperiode van zes maanden).

Export van werkloosheidsuitkeringen pakt per lidstaat verschillend uit. Exporteerders van WW-uitkeringen uit sommige landen hebben een aanmerkelijke kans om werk te vinden in een andere lidstaat. Pacolet en De Wispelaere vermelden echter al in 2017 (in hun rapport over de expert in 2016) dat ‘een opmerkelijk laag percentage werklozen uit Nederland werk in het buitenland vond (slechts 0,5%)’. En volgens noemen ze Polen als een van de landen met een relatief erg laag succespercentage om werk te vinden, terwijl daar relatief veel mensen naar terugkeren (p. 8 van het rapport). De Nederlandse zorg – zij het wat laat – over dit dossier is dan ook niet onbegrijpelijk, maar het is slechts een van de verschillende situaties.

Het is bovendien goed te onderkennen dat er verschillende categorieën uitkeringsexporteurs bestaan. Naast die van mensen die werkloos worden uit hun baan en dan elders werk gaan zoeken (ze hoeven niet eerder in het buitenland gewerkt te hebben) zijn er ook migrerende werknemers die niet wonen in het land waar ze werken. Zij mogen volgens de coördinatieverordening eerst hun WW-uitkering exporteren en daarna krijgen ze WW-uitkering in het land waarnaar zij teruggekeerd zijn. Het gaat om personen die het centrum van hun belangen, zoals hun huis en hun gezin, behouden in het land van herkomst. Voor Poolse arbeidskrachten voor wie dit geldt, heeft de export van een WW-uitkering een heel andere betekenis dan voor zijn landgenoot die in Nederland gevestigd is. Bij de eerste groep, de terugkeerders, is Nederland na drie maanden ‘verlost’ van de verplichting om een WW-uitkering te betalen. Bedenk hierbij ook dat de Nederlandse flexibele arbeidsmarkt relatief vaak tot werkloosheid zal leiden. De terugkeerregeling is dan een van de kostenposten.

Bij de huidige verschillen tussen ‘nieuwe’ en ‘oude’ lidstaten zijn het de eerste waarnaar vooral uitkeringen geëxporteerd worden; paradoxaal genoeg dus naar landen waar het werkloosheidspercentage niet bepaald laag is. Andersom is de exportmogelijk ook niet zo realistisch: iemand met een Roemeense werkloosheidsuitkering kan daarvan niet al te lang leven tijdens het zoeken naar werk in Nederland. Het werkloosheidsdossier is daarom – net als de eerdere herziening van de Detacheringsrichtlijn – politiek zeer gevoelig, en dit is vooral te begrijpen uit de ongelijke posities van de lidstaten.

Indien elk land alleen vanuit de eigen belangen zo’n dossier benadert is er weinig kans op een goede regeling. Als we kijken naar het doel van de exportregeling, bevordering van het vinden van werk in een andere lidstaat, dan moeten we constateren dat procedure en inhoud van de verordening niet reëel op dit doel afgestemd zijn. Nederland (en andere gelijkgestemde landen) zouden zich vooral hierop moeten richten.

Bij export van een WW-uitkering houdt het arbeidsbureau in het land waar werk gezocht wordt, toezicht op het zoekproces. Probleem is dat onzeker is hoe grondig dat toezicht is. Het toezichthoudende land heeft er weinig voordeel van als het veel moeite besteedt om mensen met een WW-uitkering uit een ander land aan het werk te helpen: het krijgt hierdoor zelf geen lagere uitkeringslasten. De ‘vreemde’ WW-gerechtigde is daarnaast in zekere zin een concurrent van de eigen werkzoekenden. Landen hebben bovendien uiteenlopende voorwaarden voor het zoeken van werk; die van het toezichthoudende land zijn van toepassing.

De onvrede met de huidige exportregeling – die principieel gezien bij drie maanden niet anders is dan bij zes maanden - zou m.i. opgelost moeten worden door de controle op het zoeken van werk te verbeteren. Dat mag er natuurlijk niet toe leiden dat het zoeken van werk in een ander land wordt belemmerd, want dan ontstaat strijd met het verdrag. Maar er zijn wel degelijk mogelijkheden. Allereerst zou Nederland dit kunnen doen door de bestaande nationale regels zo goed mogelijk toe te passen. Voordat er sprake is van een recht op export van WW-uitkering, moet men immers eerst vier weken werk zoeken in het land dat WW-uitkering verschuldigd is. Er is niets op tegen om te controleren of daadwerkelijk werk gezocht is. Is dat niet het geval, dan kunnen de nationale regels toegepast worden. Vervolgens zou aan uitkeringsexporteurs gevraagd kunnen worden welke plannen zij hebben om werk te vinden in de andere lidstaat. Die plannen zouden met hen besproken kunnen worden.

Vervolgens zou – en dat zou wel in de verordening vastgelegd moeten worden – de exporterende lidstaat de bevoegdheid gegeven moeten worden om degene die gebruik maakt van de export van uitkering te vragen (ook) aan de exporterende staat te rapporteren over ondernomen zoekactiviteiten. Volgens de Nederlandse regeling moet men ten minste één sollicitatie-activiteit per week verrichten. Van het land waar betrokkene werk zoekt, zou gevraagd kunnen worden om deze rapportage te controleren en te bevestigen. Een lidstaat die in gebreke blijft om op tijd en adequaat te rapporteren, zou een voorschot ter hoogte van de geëxporteerde uitkering moeten betalen aan de betreffende werkzoekende en die zou in de plaats komen van de WW-uitkering. Schiet de werkzoekende zelf tekort, dan moeten de Nederlandse bepalingen onverkort worden toegepast. Nederland kan verder ook zijn gebruikelijke regelingen inzetten, zoals inkomensverrekening als iemand weer werk vindt, zodat het aantrekkelijker is om werk aan te nemen dat lager beloond wordt dan het uitkeringsbedrag.

Ik besef dat deze veranderingen nogal bewerkelijk kunnen zijn voor de uitvoeringsorganisatie, maar ze passen wel bij het doel van de exportregeling. In ieder geval passen ze beter bij een werkbare coördinatieregeling dan, wat in maart gebeurd schijnt te zijn, dat steun wordt gevraagd van Polen om de export van werkloosheidsuitkeringen tot drie maanden te beperken in ruil voor een minder strikte regeling van de voorwaarden voor detachering.

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2019

Aflevering 5
It takes two to tango, but who takes the lead?
prof. mr. F.G. Laagland 

Aflevering 4
De verschillende dimensies van het onderscheid tussen werknemers en zzp’ers
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Deliveroo: terecht bezorgd
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Agicero
mr. A. Keizer

Aflevering 1
Internationalisering: probleem én oplossing
prof. mr. B. Barentsen

2018

Aflevering 13
Experimenteren of regelen. Vervroeging van rechterlijke bemoeienis met arbeidsrechtelijke vragen
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 12
VOF-arbeid
prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus