Deliveroo: terecht bezorgd

Het was groot nieuws op 15 januari van dit jaar: de kantonrechter in Amsterdam oordeelde dat de bezorgers van Deliveroo werknemers zijn en geen opdrachtnemers[1], en bovendien dat Deliveroo op de betreffende arbeidsovereenkomsten de Cao Beroepsgoederenvervoer moet toepassen.[2] Alle kranten berichtten er over, en hetzelfde gold voor de journaals en nieuwsprogramma’s op televisie. Onder de kop “Waarom is de Deliveroo-uitspraak zo belangrijk?”[3] analyseerde NRC de gevolgen van de uitspraak voor Deliveroo en soortgelijke ondernemingen zoals Uber (taxivervoer) en Helpling (schoonmaak). De algemene teneur was dat de rechter met deze uitspraak het fenomeen platformarbeid een halt heeft toegeroepen, zowel ter bescherming van  de rechtspositie van de individuele platformwerker als  ter  bescherming van het stelsel van sociale zekerheid. Door deze werkers niet op basis van een arbeidsovereenkomst in dienst te nemen maar als opdrachtnemers voor zich te laten werken, hoeven deze ondernemingen immers geen werkgeverspremies voor hen af te dragen, geen loon door te betalen bij ziekte, kunnen zij onder het minimumloon betalen en dragen zij geen risico voor schade van hun werknemers bij arbeidsongevallen. En dat terwijl uit cijfers van verzekeraars blijkt dat brombezorgers zoals die van Deliveroo zes keer vaker dan gemiddeld schade rijden, en die schade bovendien 75 procent hoger uitvalt dan bij andere brommerrijders, omdat er relatief vaak letselschade is, soms zelfs met de dood tot gevolg.[4] Twee jaar geleden kwam in Amsterdam een 19-jarige maaltijdbezorger om het leven na een aanrijding, en in januari 2019 overkwam een bezorger in Utrecht hetzelfde. Over schade toegebracht aan andere weggebruikers, soms met de dood tot gevolg, zoals inmiddels tot vier keer toe door taxichauffeurs van Uber[5], heb ik het dan nog niet eens.[6]

Het is volkomen terecht dat aan de onbeschermde positie van platformwerkers zoals die van Deliveroo met deze uitspraak een einde wordt gemaakt door de ontmaskering van het oneigenlijke gebruik van de figuur van de opdrachtovereenkomst, en ik hoop dat in het door Deliveroo aangekondigde hoger beroep de uitspraak stevig zal worden bekrachtigd. Wat mij betreft is het argument van Deliveroo dat bezorgers juist zouden kiezen voor de beweerdelijk door haar geboden flexibiliteit, niet erg geloofwaardig en in elk geval geen reden om dan ook maar aan te nemen dat zij geen behoefte zouden hebben aan een betere rechtspositie dan zij op dit moment hebben. Dat uit een eigen enquête zou zijn gebleken dat maar 4 procent van de Deliveroo-bezorgers het werk ’niet leuk’ vindt, en de rest het werk ‘leuk’ (20 procent), ‘erg leuk’ (55 procent) of ‘neutraal’ (20 procent)[7], zegt daarover natuurlijk helemaal niets.

Belangrijker lijkt mij echter het bredere maatschappelijke belang van de juiste juridische kwalificatie van dit soort arbeid. Ik heb in dit blad al vaker aandacht gevraagd voor de vraag hoe wij als samenleving de factor arbeid en de daarmee samenhangende sociale zekerheid willen organiseren.[8] Het is alleen al vanuit sociaal-maatschappelijk oogpunt onwenselijk dat een groeiende groep  medeburgers onverzekerd aan het werk is. Evenzeer is onwenselijk dat zij wat betreft hun belonings- en ontslagpositie verstoken blijven van zelfs minimale rechtsbescherming. Ik heb het dan niet alleen over platformwerkers, maar ook over de groep van zzp’ers, die inmiddels bestaat uit meer dan 1 miljoen werkenden, ruim 12 procent van de  arbeidspopulatie. Het is bovendien maatschappelijk onhoudbaar dat deze grote groep werkenden niet financieel bijdraagt aan het stelsel van sociale zekerheid (sociale verzekeringen, maar ook pensioenen), maar daar (in potentie) wel op kan terugvallen. Er zal, linksom of rechtsom, een manier moeten worden gevonden om de grote verschillen tussen arbeidsovereenkomsten en opdrachtovereenkomsten, zowel in kosten als in risico’s, op fiscaal, civielrechtelijk en sociaalverzekeringsrechtelijk terrein terug te brengen of zelfs geheel weg te nemen. Daarbij speelt ook de vraag of de klassieke concepten van het  huidige arbeidsrecht afdoende zijn om deze nieuwe ontwikkelingen op de arbeidsmarkt te reguleren.

Minister Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft op 7 november 2018 aan de commissie Regulering van werk (onder leiding van Hans Borstlap) de opdracht gegeven te onderzoeken hoe de arbeidsmarkt beter kan worden georganiseerd en toekomstbestendig kan worden gemaakt. De commissie moet uiterlijk op 1 november 2019 rapporteren. In een  brief aan de Tweede Kamer waarin de minister de  onderzoeksopdracht toelicht, maakt hij duidelijk dat de commissie niet alleen om een analyse wordt gevraagd, maar ook de opdracht heeft gekregen voorstellen te doen voor concrete maatregelen om de balans tussen keuzevrijheid en (sociaal-maatschappelijke) solidariteit te herstellen. De Minister heeft daarbij onder andere verzocht om een concreet advies over een passend alternatief voor de huidige criteria loon, gezag en arbeid voor het maken van onderscheid tussen werknemers en zelfstandigen, zowel in het arbeidsrecht als in het socialezekerheidsrecht en het fiscale recht. Met name stelt de minister de vraag hoe het gezagscriterium kan worden herijkt en verduidelijkt. De minister roept de commissie op om innovatieve werkwijzen toe te passen die werkenden en het bredere publiek onderdeel maken van de discussie en het maatschappelijke debat bevorderen. De brede aandacht voor de Deliveroo-uitspraken van 15 januari jl. wijst er op dat aan dat maatschappelijke debat sterke behoefte bestaat.

Het is goed te zien dat de regering dit thema eindelijk bij de kop pakt. Het valt te hopen dat vervolgens voor de broodnodige concrete maatregelen, waarmee de commissie ongetwijfeld zal komen, ook voldoende politieke draagvlak kan worden georganiseerd. De politiek kan en mag de noodzakelijke regulering van de  veranderende arbeidsmarkt immers niet aan de rechterlijke macht overlaten. Het zou bovendien goed zijn wanneer de sociale partners – anders dan bij de recentelijk mislukte pensioendiscussie is gebeurd - proberen over hun eigen schaduw heen te springen, en zich realiseren dat het belang van  een rechtvaardige en toekomstbestendige herijking van de  arbeidsmarkt aanzienlijk groter is dan de zorg om het eigen belang. Het oordeel van de kantonrechter in de Deliveroo-zaken dat FNV daarin als bevoegde partij kan optreden geeft een mooie uitgangspositie. Nu is het zaak dat alle betrokken partijen de discussie in constructief overleg op een hoger niveau brengen.

 

[1] ECLI:NL:RBAMS:2019:198.

[2] ECLI:NL:RBAMS:2019:210.

[3] NRC, 15 januari 2019.

[4] NRC, 16 januari 2019, “Zigzaggend over de stoep, als je haast hebt”.

[5] In maart 2017 werd een 24-jarige vrouw door een Uber-chauffeur doodgereden op de Molukkenstraat in Amsterdam; in december 2018 overleed een voetganger op de Rozengracht in Amsterdam na een aanrijding met een Ubertaxi; in januari 2019 werden een vader en zijn dochter door een Uber-taxi geschept, met de dood tot gevolg, en eveneens in januari 2019 had op de Heemstedestraat in Amsterdam een dodelijke aanrijding van een 24-jarige vrouw plaats.

[6] Zie bijvoorbeeld ook het Parool, “Overuren en ongelukken”, 19 januari 2019, waarin chauffeurs van Uber de omstandigheden waaronder zij werken hekelen als “moderne slavernij”.

[7] Zo blijkt uit het artikel in NRC, vermeld in noot 3.

[8] TRA 2018, afl. 3 en TRA 2018, afl. 8/9.

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2019

Aflevering 5
It takes two to tango, but who takes the lead?
prof. mr. F.G. Laagland 

Aflevering 4
De verschillende dimensies van het onderscheid tussen werknemers en zzp’ers
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Deliveroo: terecht bezorgd
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Agicero
mr. A. Keizer

Aflevering 1
Internationalisering: probleem én oplossing
prof. mr. B. Barentsen

2018

Aflevering 13
Experimenteren of regelen. Vervroeging van rechterlijke bemoeienis met arbeidsrechtelijke vragen
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 12
VOF-arbeid
prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus