Ontslagrecht is oorlog. Dat bleek weer eens, toen VVD en CDA in hun verkiezingsprogramma's voor versoepeling van het ontslagrecht opteerden, maar dat onderwerp in het gedoogakkoord lieten vallen omdat de PVV daar niet aan wilde. Van de berg resteert slechts het muisje van een maximering van de ontslagvergoeding voor leidinggevenden bij de overheid en bij – kort gezegd – gesubsidieerde instellingen. Of wetsvoorstel 31 862 tot maximering van de ontbindingsvergoedingen bij hogere inkomens, dat nog bij de Tweede Kamer aanhangig is, wordt doorgezet, is onduidelijk.

Niet alleen VVD en CDA, maar ook D66 en Groen Links zijn voor flexibilisering van het ontslagrecht. Versoepeling wordt echter met uiteenlopende argumenten verdedigd. Zo wordt wel betoogd dat het werkgevers gemakkelijker moet worden gemaakt hun personeelsbestand aan te passen aan negatieve ontwikkelingen op de markt. Een geheel andere gedachte is dat het geldende systeem vooral in het voordeel werkt van oudere blanke mannen en dat vrouwen, jongeren en minderheden minder kans hebben op een vaste baan.

In 2000 heeft de Adviescommissie Duaal Ontslagstelsel, in de wandeling: de Commissie-Rood, tot Afscheid van het duale ontslagrecht geadviseerd. Dat rapport is in een inmiddels ongetwijfeld stoffige lade opgeborgen,en de latere rapporten van WRR en Commissie-Bakker zijn geen beter leven beschoren geweest. Het eerste decennium van de 21ste eeuw is er op dit punt vooral een van stilstand geweest. De aandacht verschoof daarbij. Niet meer het duale en preventieve karakter – wel of geen toestemming ex art. 6 BBA? – stond voorop, maar veeleer de vraag van de passende vergoeding. De vergoeding naar billijkheid bij ontbinding is in belangrijke mate genormeerd door de (eind 2008 neerwaarts bijgestelde) Kantonrechtersformule. De Hoge Raad heeft er in 2009 voor gekozen bij kennelijk onredelijke opzegging het gebruik van formules, waaronder varianten op de Kantonrechtersformule, in de ban te doen.

Elk nadeel heeft zijn voordeel, zo heeft Cruijff ons geleerd. Wat hierboven is beschreven, is een door de oorlog over ontslag versplinterd landschap. Voordeel van het nadeel dat stilstand heet, is dat in de lopende kabinetsperiode kan worden bezien welke argumenten er voor – en welke tegen – flexibilisering pleiten, op welke (uiteenlopende) manieren flexibilisering kan worden nagestreefd en welke nadelen aan de mogelijke ingrepen kleven. Gelet op het regeerakkoord kan het debat worden gevoerd zonder de druk van een concreet te steunen of te bestrijden wetsvoorstel. Ik geef enkele gedachten die in dat debat, te voeren in de arbeidsrechtwetenschap, maar zeker ook daarbuiten, een rol kunnen spelen.

Het huidige ontslagbeleid van werkgevers wordt effectief genormeerd door het Ontslagbesluit. Schaft men art. 6 BBA af, welke normering komt daarvoor dan in de plaats en hoe kan die normering adequaat worden gesanctioneerd? Is het voor de praktijk voldoende leidraad dat, volgens de Hoge Raad, art. 7:681 BW een bijzondere vorm van toepassing van de eis van goed werkgeverschap is? In welke mate krijgen werkgevers de vrijheid om oude en witte, maar naar het obsolete neigende mannen te vervangen door jonge allochtone vrouwen? Hoe anders werkt naar redelijke verwachting dit nieuwe systeem uit, vergeleken met het geldende? Wat betekent het, per saldo, als werkgevers collectieve ontslagen gemakkelijker kunnen doorvoeren? Plaatsen voor buitenstaanders zullen dan immers niet of nauwelijks beschikbaar komen. En: willen wij wel dat wie, 55 jaar oud, dertig jaar in dienst en niet in alle opzichten meegegroeid, wordt vervangen door een gekwalificeerde buitenstaander? Anders gezegd: wat betekent (de ene of de andere variant van) versoepeling voor het functioneren van de arbeidsmarkt als geheel en – iets wezenlijk anders – vanuit een oogpunt van individuele rechtvaardigheid?

Zeker als de preventieve toetsing vervalt of wordt beperkt, moet de vraag worden beantwoord of wij kunnen werken én gelukkig moeten zijn met het systeem dat de Hoge Raad voor art. 7:681 BW heeft uitgedokterd. Wat er daarover op de legislatieve agenda staat, is een maximering voor, kort gezegd, beter betaalden, met name topfunctionarissen. 'Excusez-moi du peu.' Is dat systeem, waarbij onderscheid wordt gecreëerd tussen werknemers al naar gelang functie of inkomen, wenselijk? Moet wellicht aan een maximum – voor iedereen – van één jaar of twee jaar worden gedacht? Wat is vanuit dat perspectief een "normale" ontslagvergoeding, bij voorbeeld voor de 55-jarige uit de vorige alinea?

Ontslagrecht is oorlog. Een goede generaal heeft één grondregel, en die is dat een oorlog zo weinig mogelijk slachtoffers onder de eigen manschappen moet maken. Daarvoor is een adequate voorbereiding en een goede taxatie van de voor- en nadelen van de verschillende opties vereist. Als een discussie daarover, zonder tijdsdruk, tijdens Rutte I van de grond komt, hebben wij zowaar nog reden om de PVV dankbaar te zijn.

 

 

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus