De zelfstandigheid van een grote groep zzp-ers is schijnzelfstandigheid 

De Sociaal-Economische Raad (SER) heeft inmiddels zijn advies over de positie van zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers) gepresenteerd. Een analyse van de aanbevelingen van dit rapport laat ik aan anderen. Waar ik zelf gaarne bij stil zou willen staan is de toch wel pijnlijke vaststelling in het rapport dat veel zzp'ers niet of nauwelijks zelfstandig te noemen zijn, als men kijkt naar de winst die zij uit hun ondernemingsactiviteiten halen. In 2007 kwalificeerde de Belastingdienst 675 700 individuen als zzp'er. Maar liefst 288 400 daarvan – 43%! – haalde minder dan € 10 000 winst uit hun zzp-onderneming; en er waren 220 200 zzp'ers – 33% van het totaal – die minder dan € 5000 winst genereerden. Tenzij men zich overgeeft aan een wel heel ascetisch bestaan, valt daar niet van te leven – laat staan: verder in de eigen onderneming te investeren teneinde hogerop te komen in het zzp-zwerk. Het wordt nog erger als men bedenkt dat 116 000 van de 288 400 zzp'ers die minder dan € 10 000 winst draaiden - ook weer: 40,5% - wel gebruik maakten van de zelfstandigenaftrek. Het urencriterium om daarvoor in aanmerking te komen bedraagt 1225 uur per jaar, voor starters 800 uur per jaar. Wie als starter € 5000 omzet haalt, heeft dan een uurinkomen vóór belasting van € 6,25. Wie als inmiddels gelouterde zzp'er 1225 uur per jaar moet halen, houdt al gauw € 8,16 per uur vóór belasting over. Als ik ervan uit ga dat een gewone werknemer buiten zijn vakanties en verloven aan hooguit aan 1600 werkuren per jaar toekomt, en we er bovendien van uit mogen gaan dat de zzp'er, die nu eenmaal op declaratietarief werkt, daarvan al gauw vijf uur per week – één uur per dag pauze – gedurende 40 uur niet in rekening kan brengen, en we ook nog eens op jaarbasis voor de werknemer 160 uur aftrekken – gemiddeld vier per week – voor niet-productieve uren vanwege opleiding, beoordeling, begeleiding, ziekteverzuim, bedrijfsfeestjes en het kijken naar WK-wedstrijden, kom ik ook uit op 1240 productieve uren. Wat mij betreft zijn zzp'ers, die werkelijk tussen de 800 en 1225 uur werken, maar minder dan € 10 000 inkomen daaraan overhouden, Gekke Gerrit: die moeten gewoon als de bliksem ervoor zorgen dat ze weer werknemer worden – liefst insider met een arbeidscontract voor onbepaalde tijd. Het nieuwe kabinet gaat toch niets aan het ontslagrecht veranderen dus dat zit wel goed.

De andere zzp'ers die minder dan € 10 000 verdienen, maken geen gebruik van de zelfstandigenaftrek en beschouwen zich dus kennelijk niet als zelfstandige. Zij zijn dus hooguit bijklussers zonder personeel – denk aan de gepensioneerde arts die na uittreden uit zijn maatschap nog wat gaat bijklussen, of aan de bedrijfsdirecteur die twee betaalde toezichtfuncties bij woningcorporaties heeft. Ook zij slagen er niet in om een zelfstandig inkomen of een fatsoenlijk aantal uren te genereren met hun zzp-activiteiten. Zowel zelfstandigen die met heel veel werk slechts een hongerwinst realiseren als bijklussers zonder personeel zijn niet te beschouwen als echte zelfstandige op de arbeidsmarkt. Die grote groep van 43% hoort dus niet thuis in de statistiek van de zzp'ers. Zij zijn niet meer dan een verdere verdikking van de flexibele schil. En dat is een contradictio in terminis.

Beleidsmakers, trendwatchers en maatschappijfilosofen proberen ons wijs te maken dat er een tendens, of misschien zelfs: hang naar verzelfstandiging is bij individuen op de arbeidsmarkt. Dat zou best kunnen. Het is een beetje hetzelfde als met de kerk. Vroeger was dat een bindende factor, maar nu bepalen wij bij voorkeur zelf wat wij op zondagochtend doen. Ook in het werk valt de binding steeds meer weg. Dat heeft te maken met beeldschermcultuur, met de explosie van telecommunicatie, maar ook met het gegeven dat je veel baantjes (postbode, bewaker, bouwvakker en boterhamsmeerder-voor-benzinestations) er een beetje bij kan doen. Dat werkgevers op die tendens inspelen valt hun moeilijk te verwijten. Dat ze daarbij goed gebruikmaken van het in Nederland bestaande merkwaardige schrille contrast tussen insiders (werknemers met een vast contract) en outsiders (alle andere individuele deelnemers op de arbeidsmarkt) valt hun niet euvel te duiden. Toch weet ik zeker: wanneer we het ontslagrecht voor iedereen gelijk zouden trekken, zou de arbeidsmarkt veel socialer worden, en daardoor zou het verschijnsel van de schijn-zzp'er vanzelf verdwijnen. Gelijkheid van ontslagrecht betekent: elk arbeidscontract is zonder preventieve toestemming opzegbaar, maar iedereen krijgt in beginsel een aan de duur van het contract, de leeftijd en arbeidsmarktkansen gerelateerde ontslagvergoeding. En dan hoeft niemand meer voor een hongerloontje te doen alsof hij zelfstandig is.

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus