Ieder jaar op 2 februari wachten duizenden mensen in een klein dorpje in ruraal Pennsylvania op de revelaties van ‘Groundhog’ Punxsutawney Phil. De legende gaat dat deze marmot voorspellende gaven heeft, in het bijzonder ten aanzien van het winterweer. Als de marmot zijn eigen schaduw ziet, houdt de winter nog zes weken aan. Als niet, dan is de lente in aantocht.

Toen ik de revelaties van de nieuwe coalitie las, had ik ook een Groundhog Day moment. Niet omdat ik onmiddellijk aan een marmot moest denken bij het lezen van paragraaf 2.1 van het regeerakkoord – dat zou een vrij unieke connotatie zijn – maar wel aan de gelijknamige film. In Groundhog Day speelt Bill Murray een weerman die verslag doet van het jaarlijkse festijn van de marmot en terechtkomt in een tijdlus. De weerman is gedoemd om dezelfde dag telkens te herleven totdat hij de juiste acties onderneemt.

‘Het is tijd om onze arbeidsmarkt te moderniseren’, zo geeft onze nieuwe coalitie aan, met als sleutel: ‘vast werk minder vast maken en flexwerk minder flex’. Waar had ik iets soortgelijks ook al weer eens eerder gelezen, vroeg ik mij af?

De parlementaire geschiedenis van de Wwz gaf een spoedig antwoord. ‘De regering moderniseert de regelingen omtrent baan- en inkomenszekerheid’ met een stelsel dat ‘eenvoudiger, sneller, eerlijker en minder kostbaar’ is en ‘het evenwicht tussen flexibiliteit en zekerheid’ herstelt, zo leest de memorie van toelichting van alweer bijna vier jaar geleden. Ook licht de regering aan de senatoren toe dat het ‘de doorstroom van flexibel naar vast werk wil stimuleren’.

Op zich is het niet verwonderlijk dat het nieuwe kabinet enkele corrigerende maatregelen neemt. Blijkens de enquête onder VAAN en VvA leden in 2016 menen velen met mij dat de Wwz bovenstaande doelen niet behaalt. Voormalig minister Asscher noemt conclusies over de Wwz in zijn laatste voortgangsbrief Wwz nog ‘voorbarig’. Het ontslagstelsel is mijns inziens echter te rigide en met de mogelijkheid van hoger beroep en connexe vorderingen niet eenvoudiger of sneller, terwijl van grotere doorstroming van flex naar vast ook geen sprake is. Ik wijs op enkele cijfers: uit onderzoek door Houweling en Keulaerds blijkt dat bijna 40% van de ontbindingsverzoeken in Rotterdam en Amsterdam in 2016 is afgewezen. Jurisprudentieonderzoek door de VAAN en de VvA bevestigt dit beeld: maar liefst 79% van de verzoeken op de d-grond wordt afgewezen. De meest ‘succesvolle’ ontslaggrond is de g-grond met 50% kans. Het aantal afwijzingen is bij sommige rechtbanken zelfs verviervoudigd sinds de Wwz. Vast is vaster geworden. Flex is juist populairder geworden: het aantal werknemers met een flexibele arbeidsrelatie is in 2016 met 75 duizend gestegen (bron: CBS, de arbeidsmarkt in cijfers 2016).

Zal de nieuwe coalitie het tij wél weten te keren of zal zij over een paar jaar wakker worden met het vermaledijde I Got You Babe van Sonny & Cher op de radio gevolgd door de kreet ‘It’s Groundhog Day!’? Ik vrees het laatste. De cumulatiegrond is een beperkte herintroductie van de veranderingen in de omstandigheden van het oude art. 7:685 met smeerolie tot 50% transitievergoeding extra. De aanpassing in de ketenregeling wordt im Großen und Ganzen teruggedraaid.

Ik ben het geheel eens met het nieuwe kabinet in zijn streven om de arbeidsmarkt te moderniseren. Maar de focus op vast en flexibel is achterhaald. Flex blijft, is vanaf 2000 gegroeid van 21% naar 32% van de werkende bevoling (De Beer/Verhulp, TRA 2017/83) en zal met de toenemende digitalisering, automatisering en platformisering van de samenleving enkel toenemen.

De échte uitdaging voor de komende jaren ligt in de verandering van het werk zelf. McKinsey schat in dat maar weinig beroepen volledig automatiseerbaar zijn. Daarentegen zal de inhoud van banen juist fors veranderen; 30% van de activiteiten van 60% van de banen is nu al automatiseerbaar. De Franse Conseil d’Orientation pour l’Emploi stelt dat de helft van Franse banen substantiële wijzigingen zal ondergaan, in inhoud of organisatie. De OECD echoot deze bredere ontwikkeling.

Deze ontwikkeling leidt niet logischerwijs tot een hernieuwde focus op vast, flex en ontslag zoals het kabinet nu doet, maar juist op de arbeidsrechtelijke vormgeving binnen het dienstverband. Echte modernisering vereist naar mijn mening een nieuwe invulling van de institutionele theorie. De werkgever moet de inhoud en wijze en plaats van uitvoering van de functie gemakkelijker eenzijdig kunnen aanpassen. Niet de ‘nee, tenzij’ van art. 7:611 BW/art. 7:613 BW moet het uitgangspunt zijn, maar ‘ja, mits’, namelijk mits primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden ten minste gelijkwaardig blijven. Daarentegen moeten werkgevers fors(er) investeren in scholing en duurzame inzetbaarheid in het licht van veranderende functievereisten. Het regeerakkoord onderstreept het belang van ‘levenlang ontwikkelen’, waarbij het terecht ook de rol (en, zo neem ik aan, het kapitaal) van O&O-fondsen betrekt. Nederland kent ongeveer 140 van dit soort Opleidings- en Ontwikkelingsfondsen die bij uitstek sectoren bestrijken waarin banen de grootste wijzigingen zullen ondervinden (bouw, grafimedia, logistiek etc.). Deze fondsen zullen een belangrijkere rol moeten gaan vervullen om werknemers inzetbaar te maken voor een New Day. Tot slot moet platformarbeid een minimaal beschermingsniveau kennen op het gebied van loon, arbeidstijden en arbeidsomstandigheden, zoals bijvoorbeeld geldt voor de Uber-chauffeur in Engeland die een jaar geleden door de rechter als worker is geclassificeerd. Daarbij doe ik de suggestie dat naast de ‘opdrachtgeversverklaring’ voor zzp’ers, het platform zelf (Uber, Helpling etc.) een platformarbeidverklaring kan aanvragen om deze vorm van arbeid niet onnodig te beknotten.

De New Day van de digitale, on-demand en door technologie gedreven samenleving vereist naar mijn mening een arbeidsrechtelijke herinrichting binnen de arbeidsrelatie, niet een herijking van het aangaan of beëindigen van de arbeidsrelatie zoals het regeerakkoord voorstaat. Ik heb begrepen dat ook Punxsutawney Phil het daar roerend mee eens is.

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus