De flexibele schil van de Nederlandse arbeidsmarkt groeit. Deze manier van flexibiliseren is slecht voor mensen en voor de economie.

Tot nu toe overheerste in Nederland het beeld dat het nog wel meeviel met de tweedeling op de arbeidsmarkt. Dat gegeven werd onder meer ontleend aan enquêtes van het CBS. Uit die gegevens was bekend dat het aantal tijdelijke contracten langzaam aan het toenemen is, dat ook zelfstandige arbeid (zzp) en uitzendwerk groeien, maar dat de grote meerderheid van de mensen nog werkzaam is op een loondienstcontract voor onbepaalde tijd. Onze geruststelling ontleenden we ook aan de gedachte dat we in Nederland toch inspelen op die flexibilisering. We hebben immers een Wet flexibiliteit en zekerheid en uitzendcao's; regelingen die flexwerkers na verloop van tijd meer 'vastigheid' en zekerheid bieden.

Onlangs kwam, zoals collega-redacteur Verhulp in zijn recente column (TRA 2010, 65) al signaleerde, het UWV met hele andere cijfers en met de boodschap dat de flexibele schil in Nederland fors in omvang is gegroeid. Hoewel de discussie over het verschil van tellen tussen CBS en UWV nog steeds gaande is, moeten deze cijfers serieus worden genomen. Volgens het UWV heeft de trendmatige groei van flexibele arbeid niet zozeer betrekking op de traditionele flexwerkers, zoals uitzend-, oproep- en invalkrachten, maar op de als flexibele arbeid ingezette zzp'ers (uit Nederland, maar ook uit Oost-Europa – de 'polenschil', zoals wel wordt gezegd) en op mensen met een tijdelijk dienstverband (de contractanten). Deze groep werknemers (exclusief uitzendkrachten) is vanaf 2007 met circa 259 000 personen toegenomen. De totale flexibele schil op de arbeidsmarkt wordt door het UWV inmiddels op 34% geschat. Dat is fors in vergelijking met onze buurlanden.

Het UWV-memo haalt ook onze veronderstelling onderuit dat we in Nederland 'verzekeren' dat flexibiliteit geen nadelige gevolgen heeft. Werknemers met een tijdelijk dienstverband, inclusief de uitzendkrachten, stromen maar beperkt door naar een vaste baan. En een toenemend aantal werknemers – inmiddels 17% – valt in de categorie 'draaideurwerkloze'. Recent kwam ook in het nieuws – eveneens uit UWV-bron – dat er sprake is van een verdubbeling van het aantal afgekeurde flexwerknemers. Het gaat hier om uitzendkrachten, gedetacheerden, tijdelijke krachten en seizoenwerkers die 'niet-duurzaam' arbeidsongeschikt zijn verklaard. De uitkeringslasten voor deze zogeheten 'vangnetters' stijgen door deze toename explosief. Er is zelfs sprake van een verdubbeling in slechts twee jaar tijd. Hiermee dreigt, in de woorden van de Engelse hoogleraar Guy Standing, een 'precariaat' te ontstaan.

Tijd dus om te ontschillen. Maar hoe doen we dat? Met flexibiliteit is op zich niets mis. Zowel bedrijven als werkenden vragen om meer flexibiliteit: enerzijds flexibiliteit op in te spelen op onvoorspelbare ontwikkelingen in de markt, anderzijds flexibiliteit om werk en privé te kunnen combineren. Het gaat om de vraag hoe je die flexibiliteit dan organiseert. Wij dachten, typisch Nederlands, de kool en de geit te kunnen sparen. We houden de hoge mate van bescherming voor de insiders op de arbeidsmarkt in stand – ook al 'verzuren' daardoor veel mensen omdat ze te lang op dezelfde plek blijven zitten – maar we gaan wel iets leuks doen voor die arme flexwerkers. Dit blijkt dus niet te werken. Het is slecht voor mensen, maar ook slecht voor de productiviteit en voor innovatie.

De OECD legt in haar laatste Employment Outlook de vinger op de zere plek:

'a growing body of evidence suggests that productivity growth and innovation tend to be smaller in countries where labour market flexibility is reached through an overwhelming use of temporary contracts while maintaining compressed reallocation of workers on open-ended contracts (...) Indeed the evidence suggests that temporary workers are less likely to participate in job-related training (...) are more prone to workplace accidents (...) and (...) provide less effort when the probability of conversion of their contract into open-ended relationships is low'.

In landen waar wat meer flexibiliteit in de gewone arbeidsverhouding is opgenomen, is de belangstelling van de markt voor flexcontracten aantoonbaar geringer.

We hebben in Europa al sinds 2007 een recept voor een verantwoorde manier van flexibiliseren, gericht op het tegengaan van segmentatie. Dat recept heet flexicurity en is vastgelegd in gemeenschappelijke beginselen voor de lidstaten. De Nederlandse overheid en de sociale partners hadden al jaren terug, en in ieder geval voor de laatste verkiezingen, een begin kunnen maken met ontschillen. Een nieuw flexicurity-akkoord – flexibiliteit en zekerheid 'Het vervolg', was daartoe een goed instrument geweest. Dat is echter niet gebeurd, want Nederland zit op dit terrein al jaren op slot. Nu is het maar afwachten wat er in de huidige instabiele politieke situatie mogelijk is.

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus