Hoeveel mensen werken in Nederland op basis van een tijdelijke arbeidsovereenkomst? Wil degene die het weet nu opstaan?

Juristen kunnen niet rekenen, hoor je vaak. Hoewel het veelvuldig geklaag over het door advocaten gedeclareerde aantal uren eerder het tegendeel lijkt te bevestigen, is het bovenal de vraag of het wel tot het werk van juristen behoort om echt goed te kunnen rekenen. Het gaat me dan om het verwerken van kwantitatieve gegevens die voor het beoefenen van het recht van groot belang worden geacht, zoals het aantal inwoners in een land, het gemiddelde inkomen en de inflatie. Voor dat soort berekeningen is een simpel praktijkdiploma boekhouden ontoereikend, reden waarom we op universitair niveau economen, sociologen, statistici, actuarissen en andere rekenmeesters opleiden. Aldus opgeleid treden ze in dienst van instellingen als het Centraal Planbureau, het Centraal Bureau voor de Statistiek en het UWV, om op grond van eigen onderzoek de samenleving te informeren over de stand van zaken. Ook voor de juristen die zich met het arbeidsrecht bezighouden wordt dergelijke informatie van essentieel belang geacht. Anderen dan juristen stellen zich vaak op het standpunt dat de maatschappelijke impact en kwaliteit van de arbeidswetgeving, en daarmee de rechtvaardiging van die wetgeving, niet goed te geven is zonder informatie als het aantal werklozen, de hoogte van de gemiddelde ontslagvergoeding, het aantal uitzendkrachten dat per dag werkzaam is of het aantal werknemers in Nederland dat op basis van een tijdelijke arbeidsovereenkomst werkzaam is.

Onlangs werd ik gevraagd iets te vertellen over arbeidsmobiliteit en de mogelijke invloed van het ontslagrecht daarop. Economen vinden een hoge arbeidsmobiliteit belangrijk, omdat ze leidt tot een goede match van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt en omdat door een grotere in- en uitstroom de kans op uitsluiting, en daarmee op outsiders, kleiner wordt. Nu is dankzij de inspanning van 'hen die kunnen rekenen' bekend dat als Nederland de ontslagbescherming met 22% verlaagt, dat tot gevolg heeft dat bij 5% werkloosheid die werkloosheid met 14 procentpunten daalt (CPB, studie 135, 2006). Dat is fijn om te weten, maar fijner zou zijn om te weten hoe dat dan komt. Een deel van de economen verklaart die afname van de werkloosheid door er op te wijzen dat als een werkgever makkelijker kan ontslaan, hij ook makkelijker mensen in dienst neemt. Een ander deel van de economen verklaart de afname van de werkloosheid bij vermindering van ontslagbescherming, door de te verwachten afname van arbeidsproductiviteit. Een werknemer die weet dat hij makkelijk ontslagen wordt is minder bereid tot het doen van relatiespecifieke investeringen, hetgeen tot een toename van het aantal arbeidsplaatsen leidt. Kort en goed: als 'ze' een berekening maken, kunnen ze de uitkomst niet verklaren. Ze weten weer wel dat ongeveer 10% van de werknemers per jaar van baan wisselt. Van die 10% doet weer 10% dat na een ontslag uit een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd. Waarom die andere 90% van baan wisselt, en vooral of dat vrijwillig gebeurt en of op die baanwisselingen het ontslagrecht invloed heeft, weten we (ik moet zeggen: ze) niet. Dat vind ik al vreemd. Als je arbeidsmobiliteit zo belangrijk vindt, zoek je dat toch uit? Ook van belang bij de discussie over arbeidsmobiliteit lijkt mij te weten hoeveel werknemers op basis van een tijdelijke arbeidsovereenkomst werkzaam zijn. Van die groep werknemers zal, zo dacht ik, een aanzienlijk aantal van baan wisselen, zonder dat dat als vrijwillig kan worden aangemerkt. Sterker nog, het lijkt me van belang te weten hoeveel mensen in Nederland een arbeidsovereenkomst hebben.

De site van het CPB bevat een overzicht van het aantal werknemers en het aantal in tijdelijke dienst in 2009, maar weergegeven in een staafdiagram. Na meting met de liniaal kom ik op ongeveer 500 000 werknemers met een flexibel contact, op een totaal van ongeveer 6,3 miljoen werknemers. Een procent of 8, dus. Ik kan me herinneren dat het er toch meer waren? Verder zoeken brengt me bij de site van het UWV. In een goed gedocumenteerd rapport van mei 2010 wordt op basis van de polisadministratie per 1 oktober 2009 medegedeeld dat 1 999 000 werknemers tijdelijk werk verrichten of werken als uitzendkracht op een totaal aantal werknemers van 7 107 000. Volgens het UWV werken er dus ruim 800 000 mensen meer in Nederland dan volgens het CBS. En op het totaal aantal werknemer bedraagt het percentage tijdelijke werknemers volgens het UWV 28,12. Zelfs als al die door het UWV meer gevonden werknemers allemaal in tijdelijke dienst zouden werken, kom ik nog niet op een verschil van 20%.

Het verschil wordt verklaard door het gebruik van verschillende databronnen. Waar het UWV een polisadministratie heeft die wordt gevuld met door werkgevers verstrekte informatie, maakt het CBS gebruik van een enquête beroepsbevolking (EBB), waarbij informatie wordt ingewonnen bij (40 000) huishoudens. Het CBS is dus afhankelijk van de informatie die de werknemer zelf verstrekt, en die zal eerder onjuist zijn. In de enquête is een ondervertegenwoordiging van seizoenwerknemers (vaak uit de EU lidstaten) en andere groepen flexibel werkenden, terwijl het een bekend gegeven is dat 'de onderkant van de arbeidsmarkt' minder participeert in enquêtes. Het CBS zou werknemers die langer dan een jaar op tijdelijke basis bij dezelfde werkgever werken en werknemers die uitzicht op een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd hebben, tellen als werknemers met een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd. Tenslotte registreert het UWV ook stagiairs, het CBS doet dat niet. Als andere verklaring voor het grote verschil wordt gezegd dat het CBS de werknemers met een (veelal tijdelijke) arbeidsovereenkomst voor minder dan 12 uur per week niet meetelt. Maar ook dat kan hoogstens een deel van de verklaring zijn, en niemand lijkt in staat nu precies te vertellen hoeveel mensen in Nederland werken, laat staan te vertellen hoeveel mensen in Nederland werken op basis van een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd.

Eigenlijk wisten we het al, na de economische crisis, maar berekeningen als deze bevestigen het beeld: laten we toch vooral niet te veel luisteren naar 'zij die geacht worden te kunnen rekenen' en vooral zelf zorgvuldig blijven nadenken over een rechtvaardige inrichting van de samenleving, niet gehinderd door rekenmeesters die helemaal niet kunnen rekenen.

 

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus