Als de Eerste Kamer akkoord gaat (hetgeen sinds de val van het kabinet-Balkenende IV ongewis is), worden in het Burgerlijk Wetboek binnenkort twee bepalingen opgenomen (art. 2:166 BW en art. 2:276 BW) die een 'zoveel mogelijk' evenredige verdeling over mannen en vrouwen voorschrijven van de zetels in de Raden van Bestuur en van Commissarissen van de NV en BV. Evenredig betekent dat in RvB en RvC minstens 30% vrouwen en minstens 30% mannen vertegenwoordigd zijn (zie amendement nr. 14 bij het wetsvoorstel inzake bestuur en toezicht in de NV en BV, Kamerstukken II 2009/10, 31 763). Hiermee is een vervolg gegeven aan de twee jaar geleden aangenomen maar niet uitgevoerde motie van Tweede Kamerlid Kalma (c.s.), waarin werd gepleit voor het opnemen van streefcijfers voor de participatie van vrouwen in RvB en RvC in de Code Tabaksblat.In de nu voorgestelde regeling gaat het eveneens om streefcijfers. Dit blijkt uit de 'pas toe of leg uit'-sanctie die is neergelegd in het voorgestelde art. 2:391 lid 7 BW. Vennootschappen die niet voldoen aan de getalsvoorschriften moeten in hun jaarverslag uiteenzetten waarom dit niet gelukt is en op welke wijze zij in de toekomst wel tot een evenwichtige verdeling van de zetels beogen te komen. De voorgestelde regeling is niet van toepassing op kleinere vennootschappen (die voldoen aan twee van de drie vereisten in art. 2:397 lid 1 BW) en is van tijdelijke aard. In het wetsvoorstel is voorzien in het vervallen van de drie voorgestelde bepalingen per 1 januari 2016.Blijkens de toelichting is de maatregel allereerst nodig vanuit emancipatoir oogpunt: het lage aantal vrouwen in de top van het bedrijfsleven zou naar verwachting op natuurlijke wijze nauwelijks groeien. Waarop deze aanname gestoeld is, wordt niet uitgelegd. Waarschijnlijk is het old boys network bedoeld, dat zonder overheidsingrijpen lastig te doorbreken zou zijn. De limitering in de tijd van de beoogde regeling verraadt dat de indieners hoge verwachtingen hebben van hun ingrijpen. Binnen vijf jaar moet het aantal vrouwen in RvB en RvC met zo'n 20% toenemen.De vraag is natuurlijk of dit haalbaar is. Feit is dat voor topfuncties in het bedrijfsleven ook objectieve criteria gelden waaraan minder vrouwen dan mannen voldoen. Zoals ambitie in combinatie met volledige beschikbaarheid, jarenlange managementervaring in voltijdbanen en een uitgebreid netwerk. Als alleen voltijds werkende mannen en vrouwen worden vergeleken dan blijkt hun aandeel in leidinggevende functies helemaal niet zo uiteen te lopen (Emancipatiemonitor 2008, CBS), al geldt dit (nog) niet op RvB- en RvC-niveau. Tegenstanders van quota plegen dan ook niet 'het glazen plafond', maar de hardnekkige deeltijdcultuur onder vrouwelijke werknemers (zelfs als ze geen kinderen hebben) als hoofdreden aan te wijzen voor de lage vertegenwoordiging aan de top. Daarenboven is volgens hen sprake van een te laag ambitieniveau waardoor veel vrouwen blijven 'plakken aan de vloer'. In dit perspectief hebben vrouwen zelf de sleutel in handen, als ze zich maar zouden willen aanpassen aan de dominante cultuur op de bedrijfsvloer.Als deze cultuur inderdaad de norm blijft, zal toepassing van de streefcijferregeling leiden tot (een perceptie van) minder kwaliteit aan de top én tot een inbreuk op het gelijke behandelingsrecht. Dat, op het Europese recht geënte, gelijke behandelingsrecht staat namelijk uitsluitend toe in geval van gelijke geschiktheid voorrang te geven aan leden van een bepaalde groep. Tevens mogen personen buiten deze groep niet op voorhand worden uitgesloten van de sollicitatieprocedure. Dat in de beoogde regeling voor beide geslachten 30% van de zetels zijn bestemd, doet hier niets aan af. Gezien de huidige verdeling van de bestuursfuncties is overduidelijk wie er in de praktijk een ongeclausuleerde voorkeursbehandeling moeten krijgen om de streefcijfers te halen. De kans is dus levensgroot aanwezig dat vennootschappen na invoering van de regeling vooral jaarlijks zullen gaan uitleggen dat ondanks hun inspanningen voldoende gekwalificeerde vrouwen helaas niet te vinden waren.Leidt het aannemen van deze regeling dan tot symboolwetgeving? Ik vrees van wel, tenzij de beoordelingscriteria waaraan een topbestuurder objectief moet voldoen onder de loep worden genomen. De als tweede aangevoerde reden in het amendement lijkt hierop te zinspelen: de noodzaak van diversiteit aan de top. Volgens internationaal onderzoek zou een eenzijdige samenstelling van RvB en RvC leiden tot slechtere financiële resultaten. Hoe moeilijk dit ook valt te bewijzen, het argument heeft onmiskenbaar de wind in de zeilen sinds de kredietcrisis. Immers, de kwaliteit van de huidige old boys is minst genomen aan twijfel onderhevig geraakt.De tijd lijkt daarmee rijp voor een nieuwe profielschets van de ideale topfunctionaris. Ondernemingen kunnen de streefcijferregeling aangrijpen door daadwerkelijk (ook) buiten de eigen kring op zoek te gaan naar geschikt talent. Dit leidt alleen tot diversiteit, wat ruimer is dan meer vrouwen, als geaccepteerd wordt dat de top bereikt kan worden langs verschillende carrièrepaden (waaronder periodes van parttime werk). De rechterlijke macht doet dit feitelijk al jaren, door 'eigen kweek' bewust aan te vullen met 'buitenstaanders' (die dan nog wel een interne opleiding moeten doorlopen).En hoe vergaat het gidsland Noorwegen? Hier moeten sinds 2008 40% mannen en 40% vrouwen in (alleen) de RvC van beursgenoteerde ondernemingen vertegenwoordigd zijn. De Noorse regeling, die overigens bestaat uit een hard gesanctioneerd wettelijk quotum in plaats van een inspanningsverplichting om streefcijfers te halen, heeft ertoe geleid dat in de zes voorafgaande jaren het aandeel van vrouwelijke commissarissen gestegen is van 7 naar 40%. Over de kwaliteiten van de aangetrokken vrouwelijke commissarissen valt echter nog niets te zeggen, laat staan over hun invloed op de bedrijfsresultaten. Wel is bekend dat ze gemiddeld hoger opgeleid maar ook een stuk jonger zijn dan hun mannelijke collegae. Zou dat de reden zijn dat de weerstand tegen het quotum onder de Noorse old boys als sneeuw voor de zon verdwenen is?

Mr. M.S. Houwerzijl is redacteur van dit tijdschrift.

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus