Bij brief van 7 december 2009 heeft de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de Tweede Kamer geïnformeerd over het 'Kabinetsstandpunt Medezeggenschap 2009'. Dat standpunt kwam niet onverwacht. Medio juni 2009 verscheen het (eind)rapport Naleving van de Wet op de ondernemingsraden. Stand van zaken 2008. In augustus 2009 kwam het rapport Gebruik, niet-gebruik of onderbezetting van bevoegdheden en mogelijkheden door de (Centrale) Ondernemingsraad in grote Nederlandse ondernemingen. Die beide rapportages heeft de minister bij brief van 8 september 2009 aan de Tweede Kamer aangeboden. De SER heeft daaraan op 21 september 2009 een Notitie consultatief overleg medezeggenschap toegevoegd. Die geduchte voorbereiding is na het droevig lot van het voorstel voor een Wet medezeggenschap werknemers goed te begrijpen. Vraagpunten die aan de orde konden komen, waren al in de vorm van een aantal beargumenteerde proefballonnen opgelaten in de in TRA 2010, 10 besproken bundel De toekomst van de medezeggenschap, met bijdragen van de Werkgroep medezeggenschapsrecht van de Vereniging voor Arbeidsrecht.Die berg van documenten heeft blijkens het Kabinetsstandpunt een aantal weinig controversiële muisjes gebaard. In de nota bespreekt het kabinet eerst 'de stand van zaken van de medezeggenschap'. Daartoe wordt vooral uit de genoemde twee rapportages geput. Op basis daarvan concludeert het kabinet 'dat de medezeggenschap in Nederland zoals deze zich op basis van de huidige wet heeft ontwikkeld, over het algemeen goed werkt'. Er zijn dan ook 'geen redenen (…) de WOR fundamenteel aan te passen.' Wel zijn er 'op deelgebieden verbeteringen aan te brengen'. Dat brengt het kabinet ertoe een aantal 'voorstellen voor discussie (te) doen'. Daarbij ziet het geen aanleiding om 'een blauwdruk voor de toekomst van de medezeggenschap te presenteren'.De voorstellen die volgen, getuigen van dat lage ambitieniveau. Eerst komt, onder 4.1 tot en met 4.6, een aantal wat wordt genoemd 'klassieke' knelpunten aan de orde. Ten aanzien daarvan worden marginale aanpassingen van de WOR voorgesteld. Het belangrijkste lijkt mij de voorgestelde regeling van (de gevolgen van) het ad hoc afzien van bevoegdheden door een or. Daarbij tast het kabinet echter nog in het duister: zoiets moet 'niet lichtvaardig gebeuren' en daarom zal nog worden bezien of ter zake 'waarborgen (…) moeten worden opgenomen'. Ook (een nadere regeling van) de ondernemingsovereenkomst - een met het vorige samenhangend onderwerp, nu het afzien vaak op basis van zo'n overeenkomst zal gebeuren, maar dat geeft het kabinet niet aan - krijgt enige aandacht.In de tweede plaats zijn er 'voorstellen aangaande medezeggenschap in grote en complexe organisaties'. Aan regeling van alternatieve vormen van medezeggenschap bestaat geen behoefte (wat ik kan billijken). Wel wil het kabinet meewerken aan een wijziging van art. 35 WOR om te komen tot een 'flexibele bevoegdheidsverdeling' tussen or, cor en gor. Ook hier wordt niet gesignaleerd dat dat een probleem is dat vooral met ondernemingsovereenkomsten zal moeten worden opgelost, en blijkens uitspraken als Hof Amsterdam (OK) 30 augustus 1984, ROR 1971-1984/96 (EHLB) en HR 7 oktober 1998, JAR 1998/251 (NS) ook al deels kan worden opgelost. De nota besteedt nogal wat aandacht aan de 'business unit in een concern'. De vraag is of daarvoor een afzonderlijke ondernemingsraad zou moeten komen, naast die voor de tot zo'n unit behorende ondernemingen, zoals de SER heeft gesuggereerd. Het kabinet wil dat 'onderzoeken'. Waarom de oplossing (in veel gevallen) niet kan zijn dat er voor de ondernemingen die deel uitmaken van een business unit, een gor komt, maakt de nota niet duidelijk. Daarbij zij aangetekend dat de WOR niet uitsluit dat een onderneming tot verschillende groepen van een concern behoort, zodat een onderneming onder twee (of meer) gor'en kan ressorteren.Een derde categorie voorstellen betreft de medezeggenschap in internationale bedrijven. Het kabinet schrijft een serieus probleem gemakkelijk weg door op te merken 'dat de jurisprudentie omtrent de toerekening van besluiten van een buitenlandse bestuurder aan de Nederlandse vestiging voldoende houvast biedt'. Doet de gelegenheid zich voor, dan zal ik de minister of diens voor de tekst verantwoordelijke medewerker graag een geval of tien voorhouden waarin dat bepaald de vraag is. Overigens is het terecht dat het kabinet erop wijst dat Nederlandse werknemers 'met name meer rechten (hebben) wat betreft (internationale) fusies en overnames dan werknemers in andere Europese landen'. Dat dat niet alleen een Nederlandse verworvenheid, maar ook en vooral een bron van (afstemmings)problemen is, wordt er niet bij gezegd.De WOR dateert van 1950, is in 1971 ingrijpend gewijzigd en werd in 1979 met het beroepsrecht van art. 26 WOR van scherpe tanden voorzien. Bij de toepassing van de kernbepalingen, zoals art. 25 en art. 27 WOR, blijkt regelmatig van problemen. De opsomming van instemmingsplichtige besluiten in art. 27 WOR - zoals 'beloningssysteem' - is notoir moeilijk te hanteren. Lang niet altijd is duidelijk of een besluit voor de toepassing van het adviesrecht 'belangrijk' is. De OK heeft op basis van art. 26 lid 4 WOR een sterk procedureel gericht toetsingsinstrumentarium ontwikkeld dat onderwerp van mandarijnenwetenschap is. De ontwikkelingen die de rechtspraak op die punten te zien heeft gegeven, zijn niet geëvalueerd. Men kan het met die ontwikkelingen eens, maar ook oneens zijn. De nota zou een beredeneerde visie ten aanzien van die kernbepalingen kunnen (en wat mij betreft moeten) bevatten. Niet alleen kiest het kabinet daarvoor niet, maar er wordt ook niet uiteengezet waarom op die punten met handhaving van de status quo kan worden volstaan. De enkele constatering dat het in de praktijk goed zou gaan, lijkt daartoe onvoldoende, nu het onderzoek waarop die bevinding is gebaseerd, vooral op gevoelens van 'medezeggenschappers' zelf is gebaseerd. Mijn (relatieve, want voornamelijk tot hoogopgelopen conflicten beperkte) ervaringen wijzen erop dat bij tal van, vooral grotere, ondernemingen een 'kaste' van in belangrijke mate vrijgestelden is ontstaan, een fenomeen dat tot een eigen, maar daarom niet steeds juiste visie op de realiteit kan leiden.Kort en goed: het standpunt van het kabinet gaat niet ten principale over de toekomst van de medezeggenschap en betreft niet het al dan niet wenselijke van de medezeggenschap zoals deze zich in zo'n zestig jaar, met name in de rechtspraak, heeft ontwikkeld, maar richt zich op ondergeschikte aanpassingen op punten die slechts voor een enkeling van belang lijken. Daarmee is het kabinetsstandpunt voer voor debat op de vierkante meter, maar zonder de brede blik uit te lokken waarom het onderwerp - medezeggenschap is immers een grondrecht - vraagt. Dat lijkt mij een gemiste kans.

Mr. R.A.A. Duk is redacteur van dit tijdschrift

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus