Op 7 oktober 2009 presenteerden de hoogleraren Angeline Kemna (Erasmus Universiteit) en Erik van de Loo (Insead en Vrije Universiteit) het rapport Rol institutionele beleggers in relatie tot bestuur en commissarissen. Het rapport bevat enige interessante aanbevelingen, maar het merendeel blijft in de operationele sfeer hangen. Aanbevelingen over de werkrelatie tussen commissarissen en bestuur zijn nauwelijks meer dan een detaillering van de Code-Tabaksblat. De vraag is of de samenleving daar nu op zat te wachten. Wat dat betreft voelde ik mij eerder dit jaar sterker aangesproken door het pleidooi van scheidend voorzitter van de Ondernemingskamer Huub Willems, die in navolging van Nederlands roerganger in het Haagse Torentje als motto nam: het gaat niet om meer regels, maar om meer eigen normbesef. Onderzoekers Kemna en Van de Loo vinden dat er jaarlijks '360-graden beoordelingen' moeten worden uitgevoerd binnen een Raad van Bestuur, af te stemmen met de President-Commissaris, dat de commissarissen voorafgaand of na afloop van de RvB apart moeten vergaderen (volgens mij gebeurt dat al overal!) en dat de commissarissen adequate stafondersteuning moeten hebben. How micro you can get! Het wordt wel heel potsierlijk, als de onderzoekers opperen dat er jaarlijkse informatiebijeenkomsten voor aandeelhouders komen voor toelichting en bespreking van inhoudelijke thema's op het terrein van strategie en risicomanagement. Ik vraag mij af wie daar op zit te wachten. Het betekent voor de leiding van de onderneming een extra investering in tijd en aandacht voor aandeelhouders, maar omgekeerd is het de vraag wat aandeelhouders daar zelf mee opschieten. Naarmate die laatste meer worden betrokken bij strategie en risicoweging verliezen zij in evenredigheid recht van spreken in de aandeelhoudersvergadering als bestuur en commissarissen het gevoerde of te voeren beleid verantwoorden. Het rapport ontraadt de introductie van loyaliteitsdividenden en dat is nu juist een van de weinige ideeën in vennootschapsland waar ik enthousiast vóór ben. Met extra prikkels kunnen aandeelhouders bewogen worden tot wat rust en hechtere verbondenheid met de onderneming, zou ik denken. Het is jammer dat de rapporteurs de werkelijk belangrijke issues niet adresseren. Daarmee wordt het rapport een gemiste kans, omdat de hoofdrol van het toezicht de laatste jaren aan het kantelen is, een ontwikkeling die overigens wel gesignaleerd wordt. Commissarissen moeten de laatste jaren vaker bemiddelen tussen bestuur en aandeelhouders en zorgen voor transparantie van beleid tegenover aandeelhouders vanuit hun verantwoordelijkheid voor goede communicatie. In de sleutel van de Code-Tabaksblat: commissarissen moeten meer de regel toepassen en minder genoodzaakt worden de uitzonderingen uit te leggen. Wie de afgelopen zes maanden het nieuws gevolgd heeft, nam al waar dat commissarissen ten aanzien van de regels van Tabaksblat minder neiging vertonen uitzonderingen toe te staan. De grootste tekortkoming in het rapport vind ik dat er op geen enkele wijze wordt stilgestaan bij de rol van de werknemers en van werknemersvertegenwoordigers. In een in 2009 door mij in een column (TRA 2009, 42) gesignaleerd rapport van de Erasmus Universiteit is geconstateerd dat vakbonden het enquêterecht onvoldoende benutten. Ook in onderzoeksgegevens van en voor de SER kwam al eens naar voren dat de ondernemingsraad niet bepaald adequaat gebruikmaakt van de hem ten dienste staande rechten/bevoegdheden van de art. 23 en 25 WOR. Wie de belangrijkste, meest geruchtmakende zaken van de afgelopen jaren op vennootschapsgebied in beschouwing neemt (denk aan ABN AMRO en Stork), moet wel tot de conclusie komen dat er een ernstig tekort was in overleg, afstemming en standpuntuitwisseling tussen institutionele beleggers, commissarissen en werknemersvertegenwoordigers. Nu is recentelijk de rol van institutionele beleggers ook bepaald niet fraai geweest: zo was bij Stork sprake van hedgefunds die ten overstaan van de Ondernemingskamer de kat de bel aanbonden. Deelnemers in die agressieve fondsen waren nota bene ook diverse Nederlandse institutionele beleggers. Het heeft niet veel zin om achterom te blijven kijken en ons blind te staren op de vraag hoe het zover heeft kunnen komen dat pensioenfondsen van werknemers zijn gaan investeren in fondsen die bedrijven waar diezelfde werknemers werkten, een niet per se voor de werknemers profijtelijke koers opdrongen. Juist een onderzoek als dat van Kemna en Van de Loo had (omvangrijk) aandacht moeten besteden aan de vraag hoe beter overleg tussen institutionele beleggers, commissarissen en werknemersvertegenwoordigers een voor alle stakeholders betere ondernemingskoers mogelijk kan maken. Als gezegd, het rapport gaat daar volledig aan voorbij. Het lijkt me een uitdaging voor het door de Secties Sociaal Recht van verschillende rechtenfaculteiten opgerichte Levenbach Instituut: samen met een of meer van de vooraanstaande economische onderzoeksinstituten het vizier te richten op dit voor de toekomst van ondernemingen belangrijke thema.

Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus is redacteur van dit tijdschrift.

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus