De Wwz ligt onder vuur, of als een ‘grauwsluier op de arbeidsmarkt’. Wie de wet onder vuur neemt? Degenen die de wet hebben bedacht. Is dat vreemd? Dat hangt ervan af hoe u over het (politieke) proces van totstandkoming van wetgeving denkt.
Nog voor de evaluatie van de Wwz (voorzien in 2020) en nog voor de tweede halfjaarlijkse rapportage (voorzien in juli a.s.) luidde de voorzitter van MKB Nederland in de NRC van 1 maart 2016 de noodklok en sprak over ‘een grauwsluier op de arbeidsmarkt’. Op de opmerking van de journalist dat zijn punten van kritiek op de Wwz toch al waren voorspeld voordat de wet er was, antwoordde hij dat de arbeidsrechtdeskundigen weliswaar hadden voorspeld dat het ‘een ramp’ zou worden, maar dat het moeilijk was ‘in te schatten hoe het precies zou neerslaan. De wetgeving moest een kans krijgen.’ Ik lees daarbij het geven van een kans als het uitproberen van iets nieuws. Nu ben ik sterk voor proberen van nieuwe dingen – gerechten, gadgets, schoenen en contacten – maar ik kijk daar met een wet toch net iets anders tegenaan. Een wet maar eens uitproberen en de kritiek van deskundigen daarbij niet of onvoldoende ter harte nemen, heeft namelijk direct consequenties voor mensen en bedrijven. En die consequenties kunnen blijvend zijn. Om die reden kan een wet dus nooit ‘slechts’ een experiment zijn of een luchtballonnetje dat wordt meegevoerd op de wind waarin de waarschuwingen van de deskundigen zijn geslagen. De MKB-voorzitter lijkt zich daarvan – nog daargelaten of ik het eens ben met zijn kritiek op de Wwz – onvoldoende bewust.
Een wet dient het product te zijn van rijp beraad en weloverwogen keuzes, na raadpleging van deskundigen. Over de vraag wie die deskundigen zijn, kan men van mening verschillen. Ik meen dat dat mensen of gremia zouden moeten zijn met een brede kijk op de problematiek, waarbij de waarde van die deskundigheid toeneemt naarmate het eigen belang bij de uitkomst afneemt. Met het dienen van het eigen belang komt immers het dienen van het algemene belang in de schaduw te staan, terwijl wetgeving toch de focus zou moeten hebben op het algemene belang. Onder deze beschrijving van een deskundige vallen niet per definitie alle partijen die uit polderdrift of gemakzucht bij wetgeving worden betrokken. Ik breng nog maar even in herinnering het nieuws dat een grote bank zou hebben meegeschreven aan wetgeving die banken een fiscaal voordeel geeft voor zogenaamde coco's, een nieuw type obligatielening.
Een van de kritiekpunten die op de Wwz is geuit, is dat er ten aanzien van de ontbinding van de arbeidsovereenkomst een te rigide systeem is ontstaan ten gevolge van het opnemen van een gelimiteerd aantal, specifieke ontslaggronden. In juli a.s. is dat onderwerp van de tweede rapportage over de Wwz. Daarop vooruitlopend concludeert de MKB-voorzitter dat kantonrechters deze ontslaggronden (te) strikt toepassen. Dat lokte onder andere een ingezonden brief uit van een aantal hoogleraren en docenten arbeidsrecht – waaronder een aantal redactieleden van dit tijdschrift – in de NRC van 14 maart jl. waarin ervoor werd gepleit de wet nog een kans te geven. Vooraf was niet iedereen ervan overtuigd dat kantonrechters zich daadwerkelijk aan het strikte regime van de ontslaggronden zouden onderwerpen – naar het waarom kan ik slechts gissen – hetgeen ertoe heeft geleid dat meer dan eens – en ook in de opzet van de evaluatie van de Wwz – is benadrukt dat de kantonrechters bij de hantering van de ontslaggronden nauwlettend in de gaten zouden worden gehouden. Er was al gewaarschuwd dat dit tot het afwijzen van meer ontbindingsverzoeken zou kunnen leiden, hetgeen zich nu lijkt te hebben gerealiseerd, en waardoor een vast dienstverband vaster wordt. Dat kan goed zijn als dat een effect was dat de wetgever beoogde, omdat daarmee een oplossing werd geboden voor een gesignaleerd probleem. Maar voor welk probleem was het strikte regime van ontslaggronden een oplossing? Volgens mij beoogde de wetgever niet ontslag te bemoeilijken en was er geen breed gedeelde kritiek dat de kantonrechter te gemakkelijk tot ontbinding overging. Sterker nog, deskundigen hebben in reactie op het wetsvoorstel aangegeven dat de beoordelingsruimte die de kantonrechter bij ontbindingsverzoeken had, juist zorgde voor het zo nodige ventiel voor ernstig onder spanning staande arbeidsrelaties. De kantonrechter was in staat om in een individuele zaak een rechtvaardige beslissing te nemen en maatwerk te leveren.
Maatwerk heeft altijd tot gevolg dat je niet van tevoren precies de uitkomst kunt voorspellen, immers alle feiten en omstandigheden kunnen van belang zijn. Dat maatwerk, iedere zaak op de eigen merites beoordelen en recht doen in het concrete geval onderscheidt nu juist een (kanton)rechter van een robot. Die beoordelingsruimte heeft de kantonrechter onder de Wwz minder en het is dan ook niet verwonderlijk dat er juist onder de Wwz een site is gelanceerd die redelijk nauwkeurig de uitkomst van een procedure kan voorspellen. Echter het dagelijks leven, mensen en arbeidsrelaties zijn niet analoog of digitaal maar uniek. Een Belgische hoogleraar heeft mij eens verteld dat juristen er te zeer op gefocust zijn om de overeenkomsten in zaken te zoeken en rechters juist meer oog zouden moeten hebben voor de punten waarop zaken van elkaar verschillen.
Een eenzijdige focus op rechtszekerheid en uniformiteit – de voorspelbaarheid van de uitkomst – kan het streven om recht te doen aan de uniciteit van ieder geval de voet dwars zetten. Dat dat bij de Wwz het geval is, zeg ik (nog) niet. Echter, in meer algemene zin zou de wetgever om te voorkomen dat hij telkens bij onvoorziene situaties of bij door de deskundigen voorziene doch door hem niet onderkende situaties de wet moet aanpassen, er ook voor kunnen kiezen de (kanton)rechter meer de ruimte te laten om op actuele ontwikkelingen en onvoorziene situaties te kunnen inspelen. Het is een beproefd recept. Dus waarom controle? Gebrek aan vertrouwen? Werkgevers moeten weten dat als je professionals ruimte en vertrouwen geeft, ze wind onder de vleugels krijgen en tot de beste resultaten komen. Zou dat dan niet ook voor kantonrechters gelden?

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus