Kort voor het schrijven van deze column meldden de media de salarissen van de drie best betaalde Nederlandse voetballers. Van Persie verdient € 16,5 miljoen per jaar, Sneijder € 12 miljoen en Robben € 9,5 miljoen. Twee onrechtvaardigheden springen in het oog. De beste voetballer van de drie verdient het minst, en de salarissen liggen wel erg ver boven wat topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector mogen verdienen. Pleidooien voor wettelijke regulering van die riante inkomens ken ik niet.

Kort daarvoor was in het nieuws dat de Wet verlaging bezoldigingsmaxima WNT net voor het Kerstreces in de Eerste Kamer was aangenomen en, per 1 januari 2015 in werking kon treden (Wet van 23 december 2014, Stb. 588). Dat gaf aanleiding tot een relletje. De VVD-ministers verantwoordelijk voor de zorg resp. voor de volkshuisvesting zouden, anders dan hun PvdA-collega verantwoordelijk voor het onderwijs, hun huiswerk niet hebben gedaan en daardoor zou de wetswijziging voor die beide sectoren eerst in 2016 in werking kunnen treden. Dat laatste is niet juist. Kennelijk werd gedoeld op uitvoeringsmaatregelen, zoals bijvoorbeeld die voor kleinere woningcorporaties, die lagere bezoldigingen dan het nieuwe maximum van € 178.000 voorschrijven.

De WNT is niet de enige wet die ingrijpt in de hoogte van inkomens en ontslagvergoedingen. Zo wordt met een ander wetsvoorstel beoogd bepalingen van de WNT van toepassing te verklaren op collectieve beheerorganisaties voor auteurs- en naburige rechten, zoals BumaStemra, ook al ontbreekt daarbij het (semi-)publieke karakter. Aanhangig is ook een voorstel voor een Wet beloningsbeleid financiële ondernemingen. Dat strekt ertoe grenzen te stellen aan de toe te kennen variabele beloning – een maximum van 20% – en aan de overeen te komen ontslagvergoeding – één jaar vast inkomen – van bestuurders van financiële instellingen.

Die laatste beperkingen betreffen – in de arbeidsovereenkomst vooraf dan wel in het kader van een vaststellingsovereenkomst bij de beëindiging van de aanstelling – te maken afspraken. Per 1 juli a.s. komt er de Wet werk en zekerheid – WWZ – die de rechterlijke bevoegdheid tot het toekennen van ontslagvergoedingen voor alle werknemers beperkt.

Is dit geheel van – niet in onderlinge samenhang tot stand komende – beperkingen aan de contractsvrijheid doordacht? Bij een bevestigend antwoord op die vraag kan men vraagtekens plaatsen. Ik doe dat als volgt.

De WNT is gebaseerd op voorstellen van de Commissie-Dijkstal. Die gingen uit van een wezenlijk hoger maximum dan thans voorzien. Dat neemt niet weg dat elk maximum al snel willekeurig kan voorkomen. Zelfs als men de wenselijkheid van een maximum aanvaardt, is niet gezegd dat dan ook voor ontslagvergoedingen andere regels moeten gelden dan in het algemeen het geval is. Het ingevolge de WNT geldende maximum voor topfunctionarissen van € 75.000 is niet beredeneerd toegelicht (en doet niet af aan de bij ontslag voor ambtenaren en politici geldende wachtgeldregelingen, die de werkgever veel meer kunnen kosten).

Een zelfde soort euvel kleeft aan de in de WWZ voorziene transitievergoedingen die op grond van art. 7:673 BW in de toekomst, voor zover voor beter betaalden van belang, de door de rechter toe te kennen ontslagvergoeding op één jaar salaris maximeren, waarvoor men dan wel een kleine 30 jaar in dienst geweest moet zijn.

Dit soort maatregelen worden door veel vrome woorden begeleid. Bij de WNT gaat het om de besteding van publieke middelen, zodat matiging gepast is. De transitievergoeding strekt ertoe dat de werknemer met gebruikmaking daarvan van baan naar baan gaat; een verdergaande vergoeding is dus niet nodig. De regelingen voor de financiële sector moeten herhaling voorkomen van de zelfverrijking die heeft geleid tot de financiële crisis van 2008.

Dat zijn stuk voor stuk nogal abstracte argumenten. Tegen die argumenten valt, in kort bestek, het volgende aan te voeren. (1) Bij de besteding van publieke middelen krijgt men ook geen korting op computers of op hypotheekrente. Er zijn veel ministers die voor hun aantreden aanzienlijk minder verdienden en slechts een paar die hoog in de financiële boom zaten. Functiewaardering van het ministersambt is mij bovendien onbekend. (2) Wie gelooft dat ontslagen werknemers van 55 jaar en ouder met behulp van de transitievergoeding weer aan de slag zullen komen? (3) Het causale verband tussen de uit de hand gelopen beloningsstructuur in de financiële sector en de crisis van 2008 is op zijn minst niet eenvoudig aannemelijk te maken.

Bij dat alles zij bedacht dat elke regelgeving ontwijkingsroutes uitlokt. Er is in de media vol onbegrip gereageerd op het feit dat maximering van de variabele beloningen in de financiële sector erop voorhand toe leidde dat vaste beloningen werden verhoogd. Van vele kanten is erop gewezen dat de beperkingen van art. 7:673 BW ertoe zullen leiden dat werknemers zich, soms tegen beter weten in, met succes tegen ontslag zullen gaan verzetten in situaties waarin dat ontslag thans (soms node) wordt aanvaard, en dat hogere functionarissen aanleiding zullen zien bij hun aantreden of bij een promotie een (substantiële) afvloeiingsregeling op voorhand te bedingen.

Tot diep in de jaren zeventig werd van de Prijzenwet gebruikgemaakt om de inflatie in toom te houden. Dat had weinig tot geen succes. Pogingen om met behulp van die wet inkomensbeleid te voeren vonden in de ogen van de Hoge Raad geen genade. Ik sluit zeker niet uit dat de maatregelen die ik hierboven aanduidde, een averechts effect zullen sorteren. Wat de politiek op de hier bedoelde terreinen doet, is met retoriek te rechtvaardigen, maar vanuit zakelijk oogpunt niet eenvoudig te onderbouwen.

Maar als professional mag ik niet klagen. Advocaten en, wat de WNTbetreft, accountants kunnen er goed geld aan verdienen. Maar dat was vast de bedoeling niet.

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus