In de Verenigde Staten is verplicht pensioen verboden. Kennis en ervaring gelden er als een voordeel, niet als een handicap, aldus Pia de Jong in NRC Handelsblad van 30 december 2014. Ze haalt tv- en radiopresentatoren aan die werken tot hun 85ste en actieve hoogleraren van dik in de negentig. Daarentegen moet in Nederland volgens Pia: “je carrière zo rond je vijftigste pieken. Dan mag je het hoogstens tien jaar uitzingen, waarna de genadeloze glijvlucht naar het pensioen aanvangt (…)”.
Dit stereotiepe beeld is aan verandering toe. Op basis van beleidsrapporten uit de tijd dat een structurele krapte op de arbeidsmarkt werd voorspeld, heeft de regering eind vorig jaar het wetsvoorstel ‘Werken na de AOW-gerechtigde leeftijd’ bij de Tweede Kamer ingediend. Doel is het wegnemen van belemmeringen voor werkgevers om AOW-gerechtigden in dienst te nemen. De samenleving kan hierdoor langer gebruik maken van de ervaring en kennis van oudere generaties, aldus de regering. Bovendien is dit goed voor de ontplooiing van AOW-gerechtigden zelf. De (gezonde) levensverwachting is immers toegenomen en doorwerken biedt hun een mogelijkheid voor aanvullende inkomsten.
Het wetsvoorstel brengt een arbeidsrechtelijk regime ‘light’ tot stand voor AOW-gerechtigden én (vooral) hun werkgevers. In het voorstel worden de verplichtingen van de werkgever bij ziekte beperkt, mag de in de Wwz beperkte ketenregeling specifiek voor AOW-gerechtigde werknemers bij cao worden verruimd, geldt bij opzegging van de arbeidsovereenkomst met AOW’ers, ongeacht de duur, altijd een opzegtermijn van een maand en is de Wet aanpassing arbeidsduur niet langer van toepassing. Dat - op onderdelen - onderscheid op grond van leeftijd wordt gemaakt, is volgens de regering gerechtvaardigd gelet op de bijzondere positie van AOW-gerechtigde werknemers. Zij hebben immers recht op een AOW-uitkering (en zo nodig op de aanvullende inkomensvoorziening ouderen). Vaak genieten ze daarnaast een aanvullend pensioen waardoor ze niet afhankelijk zijn van inkomen uit arbeid. Daarom kan de werknemersbescherming wel een tandje minder, zo lijkt de redenering te zijn, zeker als daar meer werkgelegenheid tegenover staat.
Het inkorten van de loondoorbetalingsplicht en van de duur van het opzegverbod bij ziekte van AOW-gerechtigden van 104 tot 6 weken, zal werkgevers als muziek in de oren klinken. Evenals het wegvallen van verplichtingen tot het opstellen van een plan van aanpak en het buiten de eigen onderneming moeten zoeken naar passende arbeid. Het voorstel verlaagt daarmee zowel kosten als risico’s van het in dienst nemen van AOW’ers. Dit kan echter ook gevolgen hebben voor het speelveld tussen wel- en niet–AOW-gerechtigd arbeidsaanbod op de arbeidsmarkt en dat is precies de reden waarom vakbonden afwijzend reageren. De beperking van werkgeversverplichtingen bij ziekte geeft, in de woorden van Maurice Limmen, voorzitter van het CNV, “een enorm concurrentievoordeel van AOW’ers ten opzichte van de kwetsbare groep 50-plussers”. Gelet op de groeiende langdurige werkloosheid onder oudere werknemers die nog niet AOW-gerechtigd zijn en de hoge werkloosheid in het algemeen, is de timing van het voorstel op zijn zachtst gezegd ongelukkig.
De regering stelt dat wel degelijk een goede balans is getroffen tussen het bieden van positieve prikkels om AOW’ers aan te nemen en het voorkomen van verdringing. Zo bevat het voorstel ook (potentieel) kostenverhogende elementen voor werkgevers: de leeftijdsgrens in de WML verdwijnt waardoor AOW’ers recht krijgen op het wettelijk minimumloon (volgens het CPB werkt nu ruim 17% van de werkzame AOW-gerechtigde werknemers op en wellicht deels onder WML-niveau; nadere gegevens hierover ontbreken). AOW-gerechtigden die niet (of korter dan zes weken) jegens de (ex-) werkgever recht hebben op loondoorbetaling, krijgen gedurende maximaal zes weken recht op ziekengeld krachtens de Ziektewet. Het ziekengeld wordt verhaald op de werkgever. Daarenboven is recentelijk het Ontslagbesluit aangepast waardoor voor AOW-gerechtigde werknemers ‘first out’ geldt bij ontslag om bedrijfseconomische redenen. Tot slot biedt de Wwz de mogelijkheid om de arbeidsovereenkomst met een pensioengerechtigde werknemer bij of na het bereiken van die leeftijd zonder tussenkomst van UWV of rechter op te zeggen, mits het dienstverband dateert van voor de AOW-gerechtigde leeftijd. Een transitievergoeding is dan niet verschuldigd. De werkgever hoeft dus niet terughoudend te zijn om oudere werknemers (vlak) voor de AOW-leeftijd aan te nemen, aldus de regering. Het verschil in arbeidskosten tussen AOW’ers en niet-AOW’ers kan voor werknemers vanaf 56 jaar en ouder bovendien verkleind worden als werkgevers de mobiliteitsbonus-regeling benutten: wie een oudere uitkeringsgerechtigde werknemer in dienst neemt, kan bij een fulltime dienstverband drie jaar lang maximaal € 7.000 korting krijgen op af te dragen werknemerspremies.
Hoe vallen voor- en nadelen van het wetsvoorstel voor werkgevers nu per saldo uit? Op verzoek van de regering heeft het CPB hiernaar gekeken. Daarbij springt het werkgelegenheidseffect van de beperking van loondoorbetaling bij ziekte in het oog. Dit kan substantieel zijn voor het, volgens het CPB, verborgen arbeidspotentieel van AOW-gerechtigden dat niet actief op zoek is maar bereid is te werken als de werkgever ze een aanbod doet. Voor de korte termijn sluit het CPB de mogelijkheid van ‘enige verdringing’ zeker niet uit. Voor de lange termijn voorziet het CPB geen problemen, maar de analyse op basis van internationale literatuur uit onder meer Amerika vind ik niet erg overtuigend. Daaruit blijkt bijvoorbeeld niet of (hoog)bejaarde Amerikaanse werknemers een basispensioen genieten à la de AOW (het lijkt me onwaarschijnlijk) en of zij voor Amerikaanse werkgevers vergelijkbare loonkostenvoordelen opleveren ten opzichte van andere groepen (oudere) werknemers. De constatering van het CPB dat in het afgelopen decennium ook in Nederland geen sprake was van verdringing maar juist van een simultane verdubbeling van de arbeidsparticipatie van 60-64 jarigen en 65-69 jarigen, roept bovendien de vraag op of er eigenlijk wel urgent weg te nemen belemmeringen voor doorwerken na de AOW-gerechtigde leeftijd zijn.
De huidige balans tussen voor- en nadelen van doorwerkende AOW’ers voor werkgevers is weliswaar niet weloverwogen tot stand gekomen maar sorteert kennelijk geen verdringingseffecten. Dat is waardevol in de huidige ruime arbeidsmarkt. Ik ben het dan ook eens met de Raad van State, die adviseert het voorstel ‘nader te bezien’ nu de aard en omvang van het probleem dat het voorstel wil oplossen, niet duidelijk zijn, terwijl het voorstel wel een averechts effect kan hebben op de arbeidsmarktpositie van oudere werknemers beneden de AOW-gerechtigde leeftijd.

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus