Na de ingrijpende wijziging van het ontslagrecht was het deze zomer even komkommertijd in het arbeidsrecht. Terwijl u op uw luie stoel met de nieuwe wettekst van boek zeven over uw ogen kon liggen, heb ik het nieuws in de gaten gehouden. Er was niet veel nieuws onder de zon. Maar één bericht: de alfahulp komt terug in de zorg. Een alfahulp is een werknemer in dienst van een hulpbehoevende die bij ziekte maar zes weken recht heeft op ziekengeld en verder onverzekerd is voor de WW en de WIA. Omdat ik in mijn vijftienjarige toch-wel-een-beetje-sociale-advocatuur-praktijk nog nooit een alfahulp heb bijgestaan, ben ik op onderzoek uitgegaan.

Gemeenten zijn druk bezig de uitvoering van de Wmo per 1 januari 2015 geregeld te krijgen: geprobeerd wordt door afspraken met lokale stichtingen de inzet van de alfahulp geregeld te krijgen en dat op aanmerkelijke schaal (tienduizenden). Dat is een beetje dom van de stichtingen. Dit vanwege een uitspraak van het Hof Arnhem-Leeuwarden, dat heeft geoordeeld dat een alfahulp gewoon een arbeidsovereenkomst heeft met de bemiddelende instantie met alle daaraan verbonden rechten. De stichting had op structurele basis geïndiceerden gekoppeld aan hulpen op basis van kwaliteitseisen door gemeenten gesteld in een raamovereenkomst waarin ook de financieringswijze met de gemeente was geregeld. Het samenstel van overeenkomsten tussen gemeente en bemiddelende instantie maakte voor het hof duidelijk dat de alfahulp geen arbeidsovereenkomst had met de hulpbehoevende maar met de bemiddelende instantie. Die moest het ziekengeld betalen. Het is daarnaast ook een beetje onbehoorlijk van de gemeenten. De commissie-Kalsbeek heeft in haar advies 'Dienstverlening aan huis: wie betaalt de rekening?' nu juist geconcludeerd dat het ongewenst is 'dat diensten die – grotendeels – met overheidsgeld worden gefinancierd worden uitgevoerd met werknemers wier rechtspositie slechter is dan die van andere werknemers'. Dat in Nederland werk in de huishoudelijke sfeer geen behoorlijk verzekerde arbeid is, is in Europees verband uitzonderlijk. Het is ook niet in overeenstemming met een recentelijk tot stand gekomen ILO Conventie 189 inzake Decent Work for Domestic Workers. Dat verdrag kan zo door Nederland niet worden geratificeerd.

De ontwikkelingen in de zorg hebben gevolgen voor mijn omgeving en misschien ook wel voor de uwe. U moet daarvoor weten dat mijn moeder aanspraak maakt op hulp in de huishouding, de laatste jaren gegeven door Natasha totdat haar derde contract afliep. Mijn moeder heeft vorig jaar wel drie maanden en een dag gezeurd bij de thuiszorg, voordat zij Natasha weer even terugkreeg: die bleek voor hetzelfde werk opeens minder te verdienen. Nu kan het gebeuren dat zorgbehoevenden tijdens het zogenoemde keukentafelgesprek mogen kiezen voor minder uren zorg in natura van de gemeente of gebruik te maken van de alfahulp via een stichting. Deze constructie kan dan eventueel worden ingevuld met de bekende hulp. Mijn moeder zal de kans op Natasha – die veel liever is dan ik – niet graag laten lopen en betogen dat haar hardwerkende dochter met studerende kinderen absoluut niet voor haar kan zorgen. Als Natasha dan met haar toch-al-tijdelijke-contract overstag gaat, gaat zij onverzekerd aan de slag. Ik kan mij niet anders voorstellen dan dat de Minister SZW hier een stokje voor gaat steken, door bijvoorbeeld de Regeling dienstverlening aan huis in te trekken. Daarmee zou een einde komen aan de aparte rechtspositie van werknemers in de huishoudelijke sfeer.

Natasha wordt dan geen alfahulp maar verliest wellicht haar baan. Voor mijn moeder is er dan wel perspectief: Natasha kan ook met een andere draaideur bij mijn moeder binnenkomen. In de gemeentelijke aanbestedingstrajecten weten zorgondernemingen namelijk goed in te zetten op de social return factor. Zorgondernemingen bieden bij aanbesteding tot wel 20% van het beschikbare werk aan gemeenten aan voor medewerkers die vanuit de WWB of aankomende Participatiewet een plekje op de arbeidsmarkt willen veroveren. Voor gemeenten is dit erg aantrekkelijk omdat hiermee meer dan alleen de beleidsdoelstelling van kostenbeperking wordt gediend. En zo kan dan de vaste hulp met behoud van een minimale uitkering in de zorg worden ingezet en de nodige ervaring opdoen voor een betaalde baan. U denkt nu dat ik u een irreële hypothetische situatie voorspiegel. Er is mij verteld: dit komt voor.

Dit kan toch niet de bedoeling zijn. Ik moet natuurlijk minder gaan werken en die flat van mijn moeder gaan schoonmaken. Het zal de rijksbegroting en zeker mijn moeder geen goed doen: dit is wat het keukentafelgesprek moet opleveren in plaats van een rechtspositionele verslechtering voor Natasha. Zij kan het best op zoek gaan naar een baan als schoonmaakster bij de rijksoverheid. De rijksoverheid vindt namelijk dat schoonmakers bij het rijk een goede rechtspositie moeten hebben en niet de (beetje onbehoorlijke) arbeidsvoorwaarden van de schoonmaaksector. Hopelijk levert dat dan volgend jaar een zonnige komkommertijd op. Voor Natasha.

 

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus