In het Sociaal Akkoord van voorjaar 2013 werd afgesproken dat bekeken wordt of sociale partners betrokken kunnen worden bij de 'regie' van de Werkloosheidswet. In het advies dat de SER hierover is gevraagd, moet onder andere de vraag beantwoord worden of en hoe met steun van werkgevers- en werknemersorganisaties betere doorstroming van werk-naar-werk gerealiseerd kan worden. Enerzijds is dit van belang omdat sociale partners de WW gaan financieren en de intentie hebben een aanvullende regeling te maken. Anderzijds wordt de maximumduur van de WW-uitkering verkort met het argument de WW activerender te maken, en dat moet ook waargemaakt worden.
Voor de activering zullen sociale partners o.a. gebruikmaken van het instrument dat hun bij uitstek ter beschikking staat, de cao. Het is dan ook zinvol cao's en regelingen voor fondsen en dergelijke na te lopen op de vraag in welke mate ze bijdragen aan het doel werkloosheid te voorkomen en werklozen weer teug te brengen op de arbeidsmarkt.
Dan blijkt dat opleidings- en ontwikkelingsfondsen (O&O) soms niet openstaan voor werknemers die werkloos (geworden) zijn of laatstelijk buiten de cao vielen. Het kennis- en adviescentrum voor het opleiden en ontwikkelen van personeel in de bouw- en infrasector, dat opleidingen aanbiedt in de bouw, is hier een voorbeeld van. Uit informatie op de website blijkt dat de toegang geblokkeerd is als de laatste werkgever niet onderworpen was aan de cao voor de Bouwnijverheid (fundeon.nl). Wanneer tijdelijk voor een uitzendbureau is gewerkt, komt een werknemer dus in de regel niet meer in aanmerking voor begeleiding. Het fonds bemiddelt ook niet naar nieuw werk.
Dit is slechts een willekeurig voorbeeld, zij het uit een belangrijke sector. Er zullen goede redenen voor deze beperkingen zijn, want de kosten van maatregelen moeten opgebracht worden door de deelnemers aan de sector-cao. Het illustreert echter wel dat voor het georganiseerde bedrijfsleven bemiddeling naar werk over de cao-grenzen heen geen sinecure is, terwijl daar in sommige gevallen wel grote behoefte aan is, bijvoorbeeld voor werkloze bouwvakkers die geen lichamelijke arbeid meer kunnen vervullen.
Een tweede voorbeeldcategorie is te vinden bij regelingen voor inkomensvoorzieningen of -aanvullingen (bijvoorbeeld vroegpensioen of aanvulling van werkloosheidsuitkering). De deelnemer verliest recht op dergelijke uitkering bij aanvaarding van werk in een andere sector, bijvoorbeeld als onderdeel van een re-integratietraject, en de uitkering herleeft niet bij beëindiging van die (proef)baan. Dit maakt het niet aantrekkelijk om nieuw werk te proberen. Ook hier is het alleszins begrijpelijk dat in verband met de bekostiging een verband wordt gelegd tussen de regeling en de sector, maar het resultaat staat wel in contrast met de doelstelling activering.
Ook andere typen regeling bij cao of individueel contract kunnen afbreuk doen aan de effecten van de regiefunctie van cao-partijen op het vlak van arbeidsmarktbeleid. Een bekend voorbeeld is het studiekostenbeding, dat inhoudt dat een werknemer die ontslag neemt op een moment voordat een in de regeling opgenomen termijn verstreken is na het ontvangen van een vergoeding of faciliteiten voor studie, de kosten daarvan geheel of gedeeltelijk moet terugbetalen. Ook voor deze regel valt begrip op te brengen. De werkgever wil niet betalen voor een voorziening die vooral een andere werkgever, de concurrent, ten gunste komt. Het effect ervan is echter dat de beoogde regiefunctie ondermijnd wordt, aangezien het beding een obstakel voor werknemers kan zijn om zich (om) te scholen.
Naast deze regelingen, die van toepassing zijn op werknemers tijdens hun loopbaan en na hun loopbaan, zijn er ook die gericht ontworpen worden met het oog op de situatie van (dreigend) ontslag, zoals voor herplaatsingsinspanningen, werkervaringsplaatsen en (om)scholingstrajecten. Met deze regelingen is al enige ervaring, vooral bij grotere ontslagoperaties in ondernemingen. Om de regiefunctie van de sociale partners waar te maken, is het zaak dit type afspraken niet tot situaties van voorgenomen (massa)ontslag te beperken. Te denken valt dan aan begeleiding naar ander werk, creëren van werkervaringsplaatsen, organiseren van scholing en omscholing en hulp bij het opstarten van een nieuwe onderneming, alles eventueel ook buiten de eigen sector.
Gemeenschappelijk element bij deze regelingen/afspraken is dat ook anderen dan degenen die voor de regeling betalen, ervan kunnen profiteren. Dat is onvermijdelijk als de regiefunctie van de sociale partners betekenis wil krijgen en dat deze van werk-naar-werktrajecten moeten bevorderen, maar bij de huidige financiering en organisatie van de arbeidsmarkt kunnen wel obstakels liggen die moeten worden overwonnen.
De regiefunctie op het terrein van WW en arbeidsmarkt – die zich niet tot één sector beperken kan en waarvoor een soepele overgang tussen sectoren essentieel is – rechtvaardigt dat er overkoepelende fondsen komen. Of – als dat een brug te ver is – dat de door een fonds of een bepaalde onderneming opgebrachte kosten op soepele wijze verrekend kunnen worden met andere fondsen/ondernemingen. Hoe lastig ook, het lijkt me een onontkoombare ontwikkeling.

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus