In het Sociaal Akkoord zijn onder meer afspraken gemaakt over de te vergroten inzet van personen met een arbeidsbeperking (hier verder gemakshalve 'arbeidsgehandicapten' genoemd). Het kabinet en sociale partners hebben zich samen garant gesteld voor 125.000 extra banen in 2026. Daarbij is afgesproken dat een verplicht quotum zal worden ingevoerd als de te realiseren aantallen extra banen niet worden behaald. Deze quotumregeling heeft inmiddels zijn beslag gevonden in een concept voor een Voorstel tot wijziging van de Wet financiering sociale verzekeringen (de zgn. Wet participatiebijdrage quotumdoelstelling, of kortweg Quotumwet). Daarin is een quotumheffing (een boete die werkgevers moeten betalen als zij het voor hen gestelde quotum niet halen) opgenomen van € 5.000 per niet vervulde werkplek per jaar. Die boete dient volgens Staatssecretaris Klijnsma van Sociale Zaken en Werkgelegenheid als stok achter de deur om 'werkgevers aan te spreken op hun verantwoordelijkheden op dit vlak'.

Uit de diverse toelichtingen op het wetsvoorstel blijkt dat de inzet op een verhoogde arbeidsdeelname van arbeidsgehandicapten niet alleen een hogere participatiegraad als doel heeft, maar tevens dient om te komen tot 'een meer evenwichtige verdeling van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen', zoals de regering dat noemt. Anders gezegd: de regering zoekt naar middelen om de lasten van arbeidsongeschiktheidsuitkeringen te verlichten door die gedeeltelijk over te hevelen naar de werkgevers. Dat gebeurt onder andere door middel van de af te dragen boetes. Bij de doorrekening van het Regeerakkoord is een bedrag van ruim € 300 miljoen ingeboekt voor de quotummaatregel, waarvan meer dan de helft gevormd wordt door de verwachte werkgeversboetes (CPB, 2012).

Het voorstel voor de Quotumwet is medio januari 2014 ter consultatie opengesteld tot 8 februari 2014. Op het moment van schrijven van deze column zijn de uitkomsten van deze consultatie nog niet bekend. Wel is op het internet een aantal eerste kritische reacties te vinden. CNV Vakmensen bijvoorbeeld laat op zijn website weten 'niet blij' te zijn met de Quotumwet. CNV ziet de boete als een negatieve prikkel en vreest dat mensen met een arbeidsbeperking 'met een stempel op hun hoofd' bij een werkgever binnenkomen. Belangenorganisaties van chronisch zieken en gehandicapten vrezen dat vooral hoogopgeleide arbeidsgehandicapten, die door hun verdiencapaciteit buiten het bereik van de quotumregeling vallen, buitenspel zullen worden gezet. Werkgevers zullen, zeggen zij, eerder kiezen voor een laagopgeleide arbeidsgehandicapte, die gelet op zijn verminderde verdiencapaciteit meetelt voor het quotum. Werkgeversorganisatie AWVN vreest dat kennisintensieve ondernemingen geen banen zullen kunnen creëren voor de doelgroep die onder de quotumregeling valt. Ook de Raad van State stelt in zijn advies over de Participatiewet de vraag waarom een quotumregeling effectief zou zijn als de vraag naar arbeid achterblijft. Als er eenvoudigweg geen werk voor de doelgroep beschikbaar is, is volgens de Raad van State zeer de vraag hoe een financiële prikkel werkgevers ertoe zou kunnen brengen arbeidsgehandicapten aan het werk te helpen.

Het is inderdaad wonderlijk dat het kabinet aanneemt dat banen gecreëerd kunnen worden door een wettelijke maatregel met daarin een financiële prikkel voor werkgevers. Als het zo eenvoudig was, zouden immers ook werklozen zonder arbeidsbeperking onder dreiging van werkgeversboetes aan het werk kunnen worden geholpen. De werkelijkheid is natuurlijk weerbarstiger. Arbeidsgehandicapten laten deelnemen aan het arbeidsproces is voor alle betrokkenen een uitdaging. De ene arbeidsbeperking is de andere niet, en de ene werkgever is ook niet de andere. Lang niet altijd zal bij werkgevers sprake zijn van onwil om iemand met een lichamelijke of geestelijke beperking aan het werk te helpen. Het vraagt veel van werkgevers om geschikte kandidaten te vinden, het werk aan te passen, extra begeleiding te organiseren en draagvlak onder collega's te behouden. Daarbij moet worden bedacht dat de arbeidsgehandicapten die nu al aan het werk zijn, naar verwachting het gemakkelijkst bemiddelbaar zijn. Niet voor niets is, ondanks inspanningen van instanties als het UWV, een groot aantal arbeidsgehandicapten niet aan het werk. Daarin schuilt meteen ook het gevaar van 'herschikking', zoals ook blijkt uit onderzoek in andere landen die al ervaring hebben met een quotumregeling, zoals Oostenrijk (zie R. Lalive, J. Wuellrich & J. Zweimüller, 2009, Do financial incentives for firms promote employment of disabled workers? A regression discontinuity approach, CEPR Discussion Paper, nr. 7373, en zie ook economen van het CPB D. van Vuuren en K. Hoekstra, 'Quotum arbeidsgehandicapten matig effectief', Me Judice 21 maart 2013 op www.mejudice.nl). Werkgevers die niet aan het quotum voldoen, zullen proberen arbeidsgehandicapten aan te trekken van werkgevers die al wel aan het quotum voldoen of van werkgevers die dat vanwege hun kleine omvang niet hoeven. Op die manier wordt er geen arbeidsgehandicapte extra aan het werk geholpen. De vraag rijst bovendien of werkgevers niet eenvoudigweg hun verplichting tot het aanstellen van het voor hen geldende quotum zullen afkopen. Ongetwijfeld zullen de boetemaatregelen de schatkist het nodige opleveren. Volgens de Quotumwet vloeien die opbrengsten in het Arbeidsongeschiktheidsfonds en worden zij vervolgens aangewend voor de begeleiding van arbeidsgehandicapten naar werk. Maar waarom zou dat wel lukken met behulp van die gelden, waar werkgevers in een eerder stadium diezelfde arbeidsgehandicapten – zelfs onder dreiging van een boete – niet in dienst hebben genomen?

Al met al lijkt de instelling van een quotum voor arbeidsgehandicapten weliswaar gunstig voor de overheidsfinanciën, maar of de participatie van arbeidsgehandicapten ermee gebaat zal zijn is minst genomen discutabel. Integendeel: de verwachting lijkt reëel dat bijvoorbeeld hoogopgeleide arbeidsgehandicapten – die door hun verdiencapaciteit doorgaans buiten de doelgroep van de Quotumwet vallen – juist van de arbeidsmarkt zullen worden verdrongen, omdat werkgevers sneller voor een lager opgeleide arbeidsgehandicapte zullen kiezen die wel meetelt voor hun quotum.

Het spekken van de kas zal dus wel lukken, maar van de verhoogde participatie zal mogelijk minder terechtkomen.

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus