Het zij toegegeven, Europa komt soms met onnavolgbare plannen. Menigeen viel eind mei van verbazing van zijn stoel toen het (inmiddels weer ingetrokken) besluit bekend werd dat restaurants voortaan olijfolie nog uitsluitend zouden mogen serveren in geëtiketteerde, niet navulbare flesjes (zie Uitvoeringsverordening 29/2012 betreffende de handelsnormen voor olijfolie, PbEU 2012, L12/14). Een rel was geboren: kom niet aan de oliekannetjes op tafel in de horeca!

Vrijwel tegelijkertijd kwam het Nederlandse kabinet met zijn 'Inventarisatie EU-regelgeving op subsidiariteit en proportionaliteit' (bijlage bij Kamerstuk 22112, nr. 1650). De inventarisatie is uitgevoerd door alle departementen, onder raadpleging van o.a. werkgevers- en werknemersorganisaties. Zij richtte zich 'zowel op regelgeving waarvan we in Nederland willen dat die voortaan (weer) op nationaal niveau wordt ingevuld – op basis van het beginsel van subsidiariteit –, als op regelgeving die in onze ogen is ingevuld of dreigt te worden ingevuld op een wijze die verder gaat dan nodig is om de doelstellingen te bereiken – op basis van het beginsel van proportionaliteit'. De exercitie heeft geleid tot een lijst van actiepunten en aanbevelingen die bij het maken van EU-regels in acht zouden moeten worden genomen – en daarvoor gaat het kabinet in EU-verband op zoek naar draagvlak. In de actiepuntenlijst lezen we bijvoorbeeld dat Nederland niet te spreken is over de eind vorig jaar gepubliceerde concept-richtlijn tot verbetering van de man-vrouwverhouding bij niet-uitvoerende bestuursfuncties van beursgenoteerde ondernemingen. Dit voorstel zou in strijd zijn met het subsidiariteitsprincipe en de Nederlandse aanpak van zelfregulering (het wettelijke streefcijfer van 30% voor grote vennootschappen) in de wielen kunnen rijden. Strijdlustig klinkt het dat Nederland zich tijdens de onderhandelingen consequent tegen dit voorstel zal uitspreken. Ook zal Nederland in het geweer komen als de concept-richtlijn uitbreiding zwangerschapsverlof een vervolg krijgt. Belangrijkste bezwaar tegen deze richtlijn is dat 'niet is aangetoond dat verlenging van de duur van het zwangerschapsverlof vanuit gezondheidsperspectief nodig is'.

De 54 actiepunten leiden tot een negental algemene aanbevelingen. Elk optreden van de EU moet een duidelijke rechtsgrondslag in de Verdragen hebben. De Europese Commissie heeft zich te onthouden van voorstellen waarvoor het verband met die rechtsgrondslag te indirect en onzeker is – geen creeping competences – zo stelt de eerste aanbeveling streng. Volgens de tweede aanbeveling mag de Europese Commissie indien er geen bevoegdheid krachtens de Verdragen is, niet alleen niet regelend optreden, maar moet zij zich tevens onthouden van het uitbrengen van mededelingen of van het 'op een andere manier activistisch' zijn op dat beleidsterrein. De laatste aanbeveling is dat het aantreden van een nieuwe Europese Commissie, in 2014, moet worden aangegrepen voor een herbezinning op de prioritering van de taken van de EU als geheel. De door Nederland geformuleerde actiepunten en aanbevelingen zouden kunnen worden omgezet in een verder uit te werken agenda gericht op een bescheidener en soberder EU, met als uitgangspunt: 'Europees wat moet, nationaal wat kan'. Bij dit alles wordt opgemerkt dat dit niet betekent dat 'Nederland uitsluitend negatief is over regelgeving op EU-niveau'.

Het kan zeker geen kwaad de vinger aan de pols te houden en kritisch te monitoren of de EU op het desbetreffende terrein regelgevend mag/moet optreden. De Europese Commissie volgt zelf een uitvoerige procedure om te beoordelen of en te verantwoorden dat haar optreden binnen de in de Verdragen vastgestelde grenzen – van bevoegdheid, subsidiariteit, evenredigheid (art. 5 VEU) – blijft en voldoet aan de normen van 'Smart Regulation' (o.a. gericht op verlaging van administratieve lasten). Een en ander wordt vervolgens door een Impact Assessment Board gecontroleerd. De lidstaten worden bij deze exercitie betrokken, volgens een procedure neergelegd in Protocol nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid (PbEU 2012, C 326/206). De nationale parlementen kunnen, indien zij subsidiariteitsbezwaren hebben, een 'gele kaart' trekken. Dit is vorig jaar voor het eerst gebeurd m.b.t. de Monti-II-richtlijn over de verhouding tussen het stakingsrecht en de vrijheden van dienstverlening en vestiging, waarna de Europese Commissie haar voorstel heeft ingetrokken. Het EU-recht heeft dus vele subsidiariteits- en kosten/batenchecks ingebouwd.

Het beeld dat uit de Nederlandse inventarisatie naar voren komt, is dat van een Europese Unie die, als Nederland niet streng de Europese bevoegdheidsgrenzen zou bewaken, gretig haar boekje te buiten gaat. Dat men in tijden van crisis kritischer staat tegenover door Brussel verordonneerde regels is begrijpelijk. Het optreden van de Europese Commissie wegzetten als (een te bestrijden) 'activisme' is echter demagogie bedrijven. De kreet 'Europees wat moet...' stelt Europese wetgeving voor als een kwestie van 'moeten', een soort noodzakelijk kwaad. Sinds 1993 geldt voor EU-wetgeving uitdrukkelijk een bottom-up-benadering: Europa treedt alleen op als de doelstellingen vanwege de omvang of de gevolgen van het overwogen optreden beter door de Unie dan door de lidstaten zelf kunnen worden bereikt. Ofwel: 'Nationaal als dat kan, Europees als dat beter is'. Ook het huidige kabinet erkent, tegelijkertijd, dat EU-wetgeving op velerlei gebied nuttig en wenselijk is. Al was het maar omdat juist het ontbreken van EU-wetgeving – smeerolie voor een open economie als de Nederlandse – vaak kosten meebrengt. Dat geluid klinkt echter een stuk minder luidruchtig, want daarmee kan men politiek gezien niet scoren.

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus