In een tijd van noodzakelijke veranderingen is het zaak de kop erbij te houden: bezint eer gij begint

'The Times They Are A-changin' (Robert Allen Zimmerman, 1964)
Come Writers And Critics
Who Prophesize With Your Pen
Keep Your Eyes Wide
The Chance Won't Come Again

Bijna vijftig jaar terug bracht Bob Dylan zijn critici in herinnering wat wetten van tijd en ruimte decreteren: alles is aan verandering onderhevig. In een decade die overschaduwd werd door oorlog in Vietnam en de gewelddadige dood van J.F en R. Kennedy en M. L. King, brak een generatie met haar culturele verleden. Anno 2012 zijn de uitdagingen niet wezenlijk anders, of het moest zijn dat de trend nu eerder restauratie dan revolutie is.
De moderne mens is geneigd om het actuele (vooral in de persoonlijke sfeer) te dramatiseren, het verleden te vertekenen en de toekomst van de wereld aan anderen over te laten. Hij heeft er een handje van om professionals die zich wel aan het gezamenlijke lot wijden, met argwaan te bejegenen. Zeker als er offers gevraagd worden. In een fase van bouwen is pijn echter onvermijdelijk. Als er al niet eerst gesloopt of geschoond wordt, gaat bouwen, zelfs bij conservering, gepaard met opoffering van ruimte, tijd en middelen naast investering van energie, durf en inventiviteit.
Vertaald naar macroniveaus van nationale en mondiale samenleving verwachten we dat politieke leiders, kerninstituties, topmanagers, overheden, wetenschappers en rechters de weg wijzen, maar tegelijkertijd laten we ze die ruimte niet. Democratie impliceert in het tijdperk van snelle communicatie niet een zwijgend vertrouwen in 'afgevaardigden' en 'een ongekozen kenniselite', maar krijgt prominent en met veel misbaar de gedaante van vreugdeloze 'reaguurders'. De hardwerkende belastingbetaler hoef je niets wijs te maken. Iedere Griek ontduikt eerst zelf belasting om dan van 'ons' geld te gaan potverteren. Polen vergrijpen zich aan 'onze' vrouwen, drank en arbeid. De derde wereld moet zichzelf maar redden. De elite zorgt wel dat de crisis haar niet raakt. Babyboomers zijn verdachte profiteurs, om van ambtenaren en bankbedienden nog maar te zwijgen (tenzij je het zelf bent). Laat een ander maar de in tehuizen verkommerende oudjes de billen gaan wassen. Politici zijn zakkenvullers. Opwarming van de aarde (vul desgewenst uw probleem op wereldschaal in) is natuurlijk een complot, verzinsel of speeltje van intellectuelen.
Het lijkt karikaturaal, maar angst voor de kiezer die zich van dit soort stereotypen bedient of op bescheidener toon laat blijken niet gediend te zijn van verandering, zit diep en verlamt de wereld. Een bijverschijnsel van snelle, allesbeheersende communicatie of een teken van volwassenwording van de democratie? Positief geduid kan er een prikkel tot kwalitatieve heroriëntatie aan ontleend worden. Voor politieke besluitvormers en voor alle maatschappelijke sturingsniveaus. Europa moet daadkracht tonen bij het oplossen van zijn portie van de kredietcrisis, die niet tot een bankencrisis en eurocrisis beperkt bleef, maar de wereldeconomie in shock bracht. Een nieuwe Amerikaanse regeerperiode herbergt kansen voor langademige en samenhangende bestrijding van mondiale verlammingsverschijnselen (als de USA zich aan de druk van fundamentele kiezersgroepen kan ontworstelen). China, India, Rusland en Brazilië zullen hun deel moeten leveren aan een positief veranderende wereld. En Nederland kan boven zichzelf uitstijgen door de benepenheid van de laatste jaren af te leggen en vergezichten voor de (wereld)bevolking te (helpen) ontwikkelen. Regeren, of dit nu met of zonder Rutte zal zijn, vraagt om onorthodoxe keuzen en terugkeer tot de kern en dat is natuurlijk niet bezuinigen om het bezuinigen ('het huishoudboekje'). Boekhouders mogen nooit het programma bepalen, hoogstens corrigerende tikken uitdelen. Zij staan aan het eind van een creatief proces. Wat staat er zoal op de agenda? Een mondiaal beleid van arbeidscreatie / arbeidsverdeling / arbeidsverrijking / arbeidsinhoud / arbeidsvoorwaarden / arbeidsomstandigheden als complement van sturing van de mondiale economie in de richting van verantwoorde omgang met groei, grondstoffen, natuurlijke hulpbronnen en elkaar. Op mondiale, lokale en individuele veiligheid, gelijke behandeling en onderwijs / educatie stoelende bevordering van gezondheid en geluk (overheden zijn wel degelijk gehouden de geluksknop van de machine in de gaten te houden, Mark!). Bestrijding van armoede en gebrek en bescherming van de persoonlijke levenssfeer en van individuele overtuigingen of vrijheden. Met het oog op bestaanszekerheid die (nog) niet (meer) langs de weg van arbeid verzekerd kan worden, komt er tot slot een voor iedere wereldburger bruikbaar vangnet van menswaardige statuur. Bij een opdracht als deze wordt discussie over een halfjaar later met pensioen of aanpassing van enige ontslagregels of uitkeringsvoorwaarden natuurlijk niet irrelevant, maar teruggebracht tot wat zij is: een snipper van een reeks probleemclusters die niet alleen groter zijn, maar vooral integraal denken vergen. Kortom: energie, massa en creativiteit gevraagd! Een klus voor iemand als Robbert Dijkgraaf, die nu in Princeton leiding geeft aan excellente bèta's, gewend om buiten gebaande paden te redeneren en creativiteit aan te boren. Het is duidelijk dat voor veranderingen waar de wereld profijt bij kan hebben, een gevoel van malaise en onmacht doorbroken moet worden. De mentaliteit die daarvoor nodig is, vind je minder in de politiek dan in de wetenschap. Een verbond tussen onpolitieke durf die  wetenschappers - zonder kiezersachterban - eigen is, materiespecialisten op samenhangende beleidsterreinen en personen met bestuursverantwoordelijkheid kan de structuur vormen om zo'n ambitieus programma in overzichtelijk tijdbestek door te exerceren. Ooit was de SER voor zo iets bedacht, dus waarom daar voor de gelegenheid niet een paar onorthodoxe bètaprominenten aan toegevoegd? 'Vakwerk', zegt Richard Sennett in zijn boek The Craftsman uit 2008, 'benadrukt het terrein van de Erfahrung. Vakwerk concentreert zich op objecten op zich en op onpersoonlijke verrichtingen; vakwerk is afhankelijk van nieuwsgierigheid, tempert obsessie; vakwerk zorgt dat de vakman naar buiten gericht is'. Twintig, veertig, vijftig of honderd van zulke naar buiten gerichte vakmensen bij elkaar, vrijgesteld voor een halfjaartje, kunnen misschien voor Nederland en de wijde omgeving een wondertje genereren. Doen!

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus