Ontslagvergoedingen maximeren? Nee, eerst nog eens goed nadenken.

 In art. 2.10 van het voorstel voor een Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (32 600, thans bij de Eerste Kamer aanhangig) wordt de overeen te komen ontslagvergoeding gemaximeerd op € 75 000. Dat bedrag komt ook voor in het nog bij de Tweede Kamer aanhangige wetsvoorstel 31 862, maar daar voor de regel dat wie ten minste dat bedrag aan jaarinkomen geniet, bij ontbinding door de rechter geen hogere vergoeding dan één jaarsalaris toegekend kan krijgen. Daarnaast is er nog de Code Corporate Governance, op grond waarvan bestuurders van zekere grote vennootschappen hun vergoeding bij ontslag in beginsel gemaximeerd zien op één jaar 'vast' salaris. Erg consequent is dat allemaal niet. Wetsvoorstel 32 600 staat niet in de weg aan toewijzing van een hoger bedrag door de rechter bij ontbinding of bij kennelijk onredelijke opzegging; wetsvoorstel 31 862 betreft uitsluitend ontbindingsvergoedingen en kent bovendien een (ruime) ontsnappingsclausule als het maximum leidt tot een onbillijke uitkomst, en de Code staat in de weg noch aan afwijkende afspraken noch aan royalere toewijzingen in rechte. Het is, kortom, met alle eerbied een beetje een rotzooitje.

Met zijn arresten van 27 november 2009 (Van de Grijp/Stam) en 12 februari 2010 (Rutten/Breed) heeft de Hoge Raad nogal wat onduidelijkheid gecreëerd over hetgeen naar huidig recht bij toepassing van art. 7:681 BW een billijke schadevergoeding bij ontslag is. Dat betekent een spagaat voor de ontslagrechter, die immers in ontbindingsprocedures het confectiepak van de kantonrechtersformule tot uitgangspunt mag en praktisch steeds zal nemen. Tot welke (hoge) uitkomsten dat kan leiden, blijkt uit de uitspraken in eerste aanleg die kenbaar zijn uit HR 15 april 2011, JAR 2011/112 (Flynth/Stoffels) en Hof Amsterdam 14 februari 2012 (JAR 2012/107 (ING)). De Lange en Koster hebben een manhaftige poging gedaan de huidige stand van zaken ten aanzien van de schadevergoeding ex art. 7:681 BW in kaart te brengen (TAP 2011, p. 212/226), maar veel verder dan 'het hangt er vanaf' brengt die poging het niet (wat geen verwijt aan de auteurs impliceert).

Hoge ontslagvergoedingen staan in de media en in de politiek (nog steeds) in een kwade reuk. Dat blijkt recent uit de 'woedende' reacties op de vertrekregelingen voor de heer Bakker bij het toenmalige TNT en voor de heer Staal bij woningcorporatie Vestia. 'Groot is lelijk en veel is vies.' Wie de opwinding volgt met een in de ontslagpraktijk ontwikkeld oog voor detail, kan moeilijk anders concluderen dan dat weinig belangstelling voor wellicht te subtiele details bestaat, zoals het onderscheid tussen ontslagvergoedingen enerzijds en nakoming van afspraken over onder meer optierechten en pensioenen anderzijds. In dat klimaat zou een maximering denkbaar zijn van alle ontslagvergoedingen op een bepaald niveau: toch € 75 000 als eenheidsworst, of misschien een jaar (louter vast?) salaris. (Zo'n maximum zou dan verdedigd kunnen worden met een verwijzing naar de goodwillvergoeding bij een agentuur.)

Het zogeheten Stabiliteitsprogramma Nederland van eind april 2012 houdt in dat ontslagvergoedingen zullen worden beperkt, onder de toevoeging: "Het resterende deel van de ontslagvergoeding wordt gebruikt voor (om)scholing en van werk-naar-werktrajecten." Moeten wij zoiets willen? Noch voor de bepaling in de Code noch voor de maxima van de beide aanhangige wetsvoorstellen is een overtuigende verklaring gegeven. Voor de Code komt de ratio niet veel verder dan dat de betrokkenen ten tijde van hun ontslag gedurende een aantal jaren een zo hoog inkomen zal hebben genoten dat de ontslagvergoeding daarin als het ware is ingebouwd. Voor wetsvoorstel 31 862 is argument vooral dat wie meer dan
€ 75 000 per jaar verdient, in een positie is om afspraken te maken, welk argument niet geldt voor 'de modale werknemer'. In de toelichting op wetsvoorstel 32 600 is het moeilijk enige grond voor juist het bedrag in kwestie te vinden. Duidelijk is wel dat maximering van een afspraak tussen partijen iets fundamenteel anders is dan maximering van een door de rechter toe te wijzen bedrag, waarop het Kunduz-akkoord in de eerste plaats lijkt te zien. Kortom: de vele politiek correcte wolven huilen wel over ontslagvergoedingen, maar het ongenoegen betreft sterk uiteenlopende situaties.

Van Europa moet de arbeidsmarkt flexibel zijn. Daarom wordt thans in Spanje en in Italië door de wetgever paal en perk gesteld aan de daar kennelijk genormeerde én bijzonder hoge ontslagvergoedingen. Vraag is welke factoren de Nederlandse arbeidsmarkt onvoldoende flexibel maken. Die flexibiliteit is er overigens in belangrijke mate wél, maar dan ten gevolge van de zogeheten flexibele schil, die leidt tot een vaak gewraakt onderscheid tussen insiders en outsiders. Daaraan zal men, zo dunkt mij, door enigerlei beperking van de ontslagvergoedingen niet veel veranderen. Mij persoonlijk zijn genoeg werkgevers bekend die moeite hebben met de hoogte van ontslagvergoedingen, maar heel weinig die daarin reden vinden van ontslag af te zien. Er zijn heel wat Sociale Plannen waarin de 'oude' Kantonrechtersformule wordt gehanteerd, soms met een correctiefactor van C=1,5, en de kosten van ontslagvergoedingen – wel geschat op zo'n € 2 miljard per jaar – vloeien vooral uit toepassing van zulke plannen voort.
Wil men al een zekere versoepeling voor werknemers met vaste contracten, dan hadden de partijen bij het akkoord ook kunnen kiezen voor afschaffing van of beperkingen aan het systeem van de preventieve toetsing. Vooral bij collectieve ontslagen zorgt UWV WERKbedrijf naar mijn stellige indruk voor een vaak zware en niet altijd zinvolle administratieve belasting.

De eigenlijke vraag moet dan ook zijn in hoeverre het beperken van ontslagvergoedingen bijdraagt aan versoepeling van de arbeidsmarkt. Mij is geen overtuigend 'verhaal' bekend dat juist zo'n beperking meetbare effecten zal hebben. Dat staat dan nog los van de vraag of, als effect al aannemelijk is, een maximering van de ontslagvergoeding redelijk is ten aanzien van de daardoor getroffenen, zoals de welhaast spreekwoordelijke werkne(e)m(st)er van 55 jaar met dertig dienstjaren die moet vertrekken in een situatie waarin aan het adres van de werkgever een groter of kleiner verwijt op zijn plaats is. De eigenlijke missie naar Kunduz valt volgens de meeste waarnemers moeilijk geslaagd te noemen. Het is afwachten of het Kunduz-akkoord, dat op het hier bedoelde punt niet is uitgewerkt, een beter lot beschoren zal zijn.

 Mr. R.A.A. Duk is redacteur van dit tijdschrift.

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus