Over verwijtbare werkloosheid onder het prioriteit genietende werknemersaanbod in de land- en tuinbouwsector

Wanneer het gewas op de akkers staat en er kan worden geoogst, wordt de krantenlezer sedert jaar en dag een heikele kwestie voorgespiegeld. Tuinders willen voor de landarbeid graag Roemeense en Bulgaarse seizoenwerkers betrekken, maar krijgen daarvoor ternauwernood een tewerkstellingsvergunning, terwijl de Nederlandse werkloze liever thuis blijft en een uitkering ontvangt dan de mouwen opstroopt om deze ongeschoolde en slecht betaalde zware klus te klaren. Met deze arbeidsmoraal komt het gewas niet van het land. Een kwalijke zaak.

Dit jaar bleek de vork aan de aanbodkant van de arbeidsmarkt toch iets anders in de steel te zitten. Dit werd duidelijk door het nieuw gevoerde beleid en de procedure over de toekenning van tewerkstellingsvergunningen in de land- en tuinbouwsector. Het doel van dit nieuwe beleid was het zogeheten prioriteit genietende aanbod op de Nederlandse arbeidsmarkt bij voorrang in aanmerking te laten komen voor het werken op de velden. Onder het prioriteit genietende aanbod dient in dit verband te worden verstaan de aanwezigheid van circa 500 000 Nederlandse uitkeringsgerechtigden met mogelijkheden tot het verrichten van werk en 196 000 EU-migranten, waaronder werkwillige Polen en Tsjechen. Dit arbeidspotentieel dient -nu nog bij voorrang op EU-onderdanen uit Roemenië en Bulgarije- voor vacatures in aanmerking te komen. Nu nog, want na 2014 mogen aan het vrije verkeer van werknemers uit Roemenië en Bulgarije geen beperkingen meer worden gesteld. Dan is ook voor hen geen tewerkstellingsvergunning meer nodig.

De procedure was dat tot 1 juli 2011 zou worden bezien hoe de personeelsbehoefte in de land- en tuinbouwsector zou kunnen worden afgestemd op het aanbod van uitzendbureaus en het werklozenbestand van het UWV. De minister SZW schrijft in zijn brief van 22 augustus 2011 aan de Tweede Kamer dat werkgevers in de sector uitvoerig zijn geïnformeerd over de regels. Uitzendbureaus werden bevraagd op hun leverbetrouwbaarheid, tariefstelling, levertijden en vervoersaanbod en bleken daarmee naar het oordeel van het UWV en LTO tot een voldoende aanbod in staat. Voor het aanvragen van een tewerkstellingsvergunning dienden werkgevers minimaal vier uitzendbureaus te benaderen. In het proefgebied Brabant kwam het UWV tot 1753 verwijzingen van 554 geschikte uitkeringsgerechtigde personen. Zij konden na verwijzing gedurende twee dagen zonder loonkosten aan de slag en op de taak worden voorbereid zodat de werkgever kon ervaren of de uitkeringsgerechtigde voor het zware werk geschikt was.

Op zich hebben deze maatregelen nauwelijks aan een oplossing bijgedragen: uitzendbureaus werden maar zeer beperkt benaderd. Slechts in een klein aantal gevallen gingen werkgevers in op een offerte en maakten ze gebruik van het door het uitzendbureau gedane aanbod. En ook van de 554 door het UWV verwezen kandidaten werden er uiteindelijk maar 57 geplaatst. 216 uitkeringsgerechtigden vonden opeens elders werk, een verschijnsel dat zich wel vaker voordoet wanneer een verwijzing naar de land- en tuinbouwsector plaatsvindt. Daar is op zich niets mis mee: ook een uitkeringsgerechtigde mag zijn persoonlijke voorkeuren hebben. Het weer was ook wel erg slecht deze zomer. De overige 281 uitkeringsgerechtigden gingen uiteindelijk ook niet aan het werk, doch zonder dat dit hun allemaal te verwijten viel. Aanvankelijk werden slechts zestien uitkeringsgerechtigden als verwijtbaar werkloos aangemerkt; aan tien van hen werd een maatregel opgelegd. Na bezwaar bleken twee uitkeringsgerechtigden toch niet verwijtbaar werkloos. Van de groep uitkeringsgerechtigden is dus uiteindelijk 2,5% verwijtbaar werkloos geweest. Met de Nederlandse uitkeringsgerechtigde is dus gelukkig niet zoveel mis. Daarnaast hebben werkgevers zich niet bezondigd aan illegale tewerkstelling, zo stelt de minister, en is het aantal verstrekte vergunningen met 50% gedaald. De minister kan dan ook tevreden vaststellen dat de tuinders dit jaar de weg naar het prioriteitsgenietend aanbod kennelijk vanzelf hebben gevonden.

Of de tevredenheid binnen de sector net zo groot is, is nog maar de vraag. In het FD van zaterdag 27 augustus 2011 doet een aardbeienkweker zijn beklag. Hij is bereid om € 14 per uur aan totale loonkosten voor een Roemeen voor zijn rekening te nemen, maar moet voor een Pool maar liefst € 17 per uur over hebben. En dat is nog niet het ergste. Inmiddels is bij hem ook al een schade van € 50 000 ontstaan vanwege de grote aantallen afgekeurde aardbeien. Het duurt namelijk wel twee of drie maanden voordat iemand zich het plukken van aardbeien eigen heeft gemaakt, zo stelt hij. Vroeger maakte het niet uit of de aardbei klein, verdrukt, gevlekt, misvormd of te rijp werd geplukt: alle aardbeien kwamen in de jam terecht. Maar nu moeten er voor de export voldoende mooie aardbeien worden afgeleverd, waarvoor ervaren krachten nodig zijn. De ene aardbei is de andere nog niet. Voorlopig heeft hij met succes bij de voorzieningenrechter bepleit dat door het UWV onvoldoende is aangetoond dat er sprake is van een daadwerkelijk prioriteit genietend arbeidspotentieel waarop direct een beroep kan worden gedaan. En de € 1000 bemiddelingskosten die de uitzendbureaus in rekening brengen zijn ook volgens de rechter voor de sector te hoog. Op last van de rechter moet hij even worden behandeld als ware hij in het bezit van een tewerkstellingsvergunning voor 31 Roemenen. Maar hij vreest het toch na 1 oktober 2011 zonder zijn Roemenen te moeten stellen.

In de Volkskrant van 29 augustus 2011 wordt duidelijk hoe in de tulpenbollensector de wet van vraag en aanbod onder het prioriteit genietende arbeidspotentieel tot haar prijsbepaling komt. Bij een inval door de Arbeidsinspectie en de Vreemdelingenpolitie blijkt dat circa 40 Poolse werknemers zo'n 80 uur per week à raison van € 4 per uur gebukt de bloembollen staan te rapen. Om daarna een koude douche te nemen en met zijn vieren te slapen in een verblijf van tien m2. De werknemers doen bij de inval wel aangifte, maar een deel ervan gaat daarna gewoon weer aan de slag. Dit geldt vooral voor de oudere werknemers, die vrezen geen ander werk te kunnen vinden. Maar ook de studenten gooien het spitvorkje er niet bij neer: ze gaan door tot het geld voor hun studies bij elkaar is verdiend. Net zoals bij de aardbei is de ene werkwillige de andere nog niet.

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus