De nationale nadruk ligt tegenwoordig op het behoud van wat wel mag worden genoemd de algemene normen en waarden, en het lijkt wel alsof iedere afwijking daarvan zo veel mogelijk moet worden voorkomen. Er lijkt een 'angst voor anders' te heersen. Anders is dat wat niet past bij het links liberale gedachtegoed, waarvan onderdeel is de gelijke behandeling van alles met iedereen. In meer juridische termen: de nadruk die tegenwoordig op art. 1 Grondwet wordt gelegd, leidt tot het gevaar dat de belangen die in andere grondrechten zijn verwoord in de verdrukking komen. 

Net terug van vakantie was ik getuige van de Gay Pride en in het kielzog daarvan volgde ik de discussie over de weigerambtenaar. In Groningen zijn 23 ambtenaren die huwelijken voltrekken en drie daarvan weigeren mensen van gelijk geslacht te huwen. Zij weigeren dat onder verwijzing naar hun geloof. Ik snap daarvan helemaal niets, maar ik ben dan ook niet gelovig. Voor mensen die dat wel zijn, weegt dit kennelijk zwaar. Die zwaarte heeft erkenning gevonden in art. 10 Grondwet en is dus een gegeven waarmee we in de samenleving rekening moeten houden. Ik vind het mooi en terecht dat partners van gelijk geslacht kunnen huwen en dat recht moeten ze dan ook in iedere gemeente volledig kunnen uitoefenen. In Groningen kan dat, want er zijn twintig ambtenaren beschikbaar om een dergelijk huwelijk te voltrekken. Ik zou dan denken dat die drie anderen een functie vervullen ten aanzien van hun geloofsgenoten, en dat dan iedereen gelukkig is. Mensen van gelijk geslacht die willen huwen, willen toch niet door iemand worden gehuwd die een dergelijk huwelijk afkeurt? Of zou het zo zijn dat de wetenschap dat er ambtenaren zijn die een huwelijk kunnen voltrekken maar dat weigeren ten aanzien van partners met een gelijk geslacht voor de groep homoseksuelen zo beledigend is dat ze dat niet kunnen tolereren? Ik kan me daarbij wel iets voorstellen, maar realiseer me dan wel meteen dat er dus nu een groep gelovigen zou kunnen zijn (ik heb me niet verdiept in de opvattingen van fundamentalistische christenen en moslims) die het tegenovergestelde zegt: het gegeven dat nu mensen van gelijk geslacht mogen huwen druist zo in tegen hun geloofsopvatting dat ze dat eigenlijk niet kunnen tolereren. Als we van deze groep gelovigen verlangen dat ze dat toch doen, kunnen we dan niet nu van de andere groep verlangen dat ze tolereren dat er andere opvattingen zijn en dat die enige ruimte wordt geboden? Kan het niet ooit zo worden dat de strenge geloofsopvatting de maatgevende (en dus de wetgevende) opvatting in Nederland wordt en verlangen we dan niet van die gelovigen dat ze een zekere tolerantie hebben ten aanzien van de (dan) andersdenkenden? 

Ook na mijn vakantie las ik over een actie die de kans dat de andersdenkenden een meerderheid zullen krijgen aanzienlijk zal verminderen. Het ging om een actie die op 4 juli 2011 tegen de oprichter van de vereniging Martijn, beter bekend als de 'pedopartij', werd ondernomen. De voortuin van deze oprichter werd op die dag door aanhangers van het gesunde Volksempfinden letterlijk geëgaliseerd. De achterliggende gedachte, voor zover aanwezig, van deze egalisten zal niet zijn geweest dat het streven naar een verandering van huidige wetgeving betekent dat de oprichter van de vereniging die verandering nu al praktiseert. Dat had een taak voor het OM opgeleverd. Het zal dus zo zijn dat de deelnemers aan deze demonstratie de politieke doelstelling van de vereniging verwerpelijk vinden. Dat vind ik ook, maar dat vind ik van veel meer politieke doelstellingen. Als ik alle voortuinen van politici van partijen die een streven hebben dat ik verwerpelijk vind, met de grond zou moeten gelijkmaken, had ik een dagtaak. Mijn methode om kenbaar te maken dat ik die doelstelling niet deel, getuigt naar mijn mening van meer praktische maar ook meer democratische zin: ik stem niet op een dergelijke partij. Ik vrees dat een dergelijke methode een mooie cartoon zal kunnen opleveren van Fokke die tegen Sukke zegt 'dat zal ze leren!', maar toch is het naar mijn mening de enige juiste methode. 

Een minderheid moet in een democratie in staat zijn om te streven naar een meerderheid, juist om, als ze de meerderheid hebben, de mogelijkheid te hebben de regels die door de vorige meerderheid zijn 'opgelegd', te wijzigen. In die zin beschouwd is het streven van een 'pedopartij' vergelijkbaar met het streven van een partij die de multiculturele samenleving wil afschaffen en die het dragen van hoofddoekjes wil verbieden, of een partij die vindt dat vrouwen geen politieke taken behoren te vervullen en mensen van gelijk geslacht niet mogen trouwen. Dergelijk streven past niet in mijn wereldbeeld, maar mijn wereldbeeld past ook geheel niet bij de politici die die partijen 'bemannen'. 

Heeft het zin dergelijke partijen te verplichten mij als lid toe te laten? En zo ja, met welk oogmerk? Om dat streven te veranderen en meer in overstemming met mijn wereldbeeld te brengen? Ik zou het van te grote arrogantie vinden getuigen om te zeggen dat mijn wereldbeeld van hogere waarde is dan dat van anderen. Ik zou dat ook alleen maar kunnen doen omdat ik me bevind in de comfortabele positie dat mijn wereldbeeld door de meerderheid (in ieder geval in hoofdlijnen) wordt gedeeld. Als het ooit zo ver komt dat mijn wereldbeeld die positie verliest, wil ik toch zonder inmenging van de dan bestaande meerderheid mijn minderheidswereldbeeld kunnen uitdragen binnen en buiten een politieke partij, om zodoende die weer meerderheid te laten worden. Sterker nog, ik vind dat daartoe een democratisch recht heb, en dat mag uitoefenen zonder angst voor mijn voortuin. Tot mijn wereldbeeld weer meerderheid is geworden, wil ik me zoveel mogelijk kunnen gedragen overeenkomstig dat wereldbeeld: ik verlang ten aanzien van door mij als belangrijk ervaren gedragingen tolerantie van de meerderheid. En als ik dat dan zal verlangen van de meerderheid, mag dan nu de minderheid dat ook niet van mijn meerderheid verlangen?

Alle verschenen columns kunt u ook nog eens rustig nalezen. Reeds verschenen zijn:

2018

Aflevering 11
De prijs van het arbeidsrecht
prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 9/10
Big data op de werkvloer
prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 7/8
Balancerende kloven van de arbeidsmarkt…
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6
De Europese Arbeidsautoriteit: een logische stap in de bestrijding van misstanden bij grensoverschrijdende arbeid?
prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 5
Cin Cin! 
Prof. mr. Barend Barentsen

Aflevering 4
Payroll: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan
Prof. mr. Femke Laagland

Aflevering 3
Over het Regeerakkoord en een olifant
mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 2
Voorwoord (pre-packxit)
M.L. Lennarts, S.S.M. Peters & F.M.J. Verstijlen

Aflevering 1
Too weak @ #metoo
prof. mr. S.F. Sagel

2017

Aflevering 12
Een New Day of Groundhog Day?
Mr. A. Keizer

Aflevering 11
Een sociale pijler ook voor Nederland?
prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 10
Bekijk het een van een andere kant
mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Het kat-en-muisspelletje met werknemers op tijdelijke contracten 
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
Een Europees evenwicht herijkt?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Herziening van het ontslagrecht? Bezint eer ge begint ... 
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 4
De elite, het volk en het sociale recht
Prof. mr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Oordelen zonder onderscheid
Mr. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 2
One issue
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Je maintiendrai
Prof. mr. B. Barentsen

2016

Aflevering 12
(Weg)kijken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Sociale triple-A status EU? A vision alone will not suffice
Prof. mr. S.S.M Peters

Aflevering 10
“Wir schaffen es”: verantwoord welkom aan wat vreemd en nieuw is
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
De Participatiemaatschappij aan banden
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 6/7
De Raad van State, arbeidsrecht en wetgeving
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Een luchtballon in de wind
Mr. drs. K.G.F. van der Kraats

Aflevering 4
Langer doorwerken of langer werkloos zijn
Prof. mr. dr. W.L. Roozendaal

Aflevering 3
Aanmodderen in het oog van de storm of navigeren met een sociaal kompas?
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Representativiteit is een illusie
Prof. mr. B. Barentsen

Aflevering 1
Wwz: pas toe en leg uit!
Prof. mr. S.F. Sagel

2015

Aflevering 12
De weg naar de arbeidsmarkt
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Transitievergoeding: niet lappen maar kappen
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Het arbeidsrecht van de toekomst
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 8/9
Wat gaan we er met ons allen van bakken?
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Preventieve arbo wetgeving
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Franse toestanden
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Schijnzelfstandigen: de sociale partners zijn nu aan zet
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
"Minder, minder, minder"? Over verlaging van beloningen en zo
Prof. mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Doorwerkende AOW'ers: altijd voordelig!
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Broodroof
Prof. mr. B. Barentsen

2014

Aflevering 12
Het muizengaatje verdient de hoofdprijs
Prof. mr. S.F. Sagel

Aflevering 11
Voor de kleintjes mag het arbeidsrecht een paar onsjes minder zijn
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
Participatiesamenleving
Mr.dr. P.H. Burger

Aflevering 8/9
Stop proletarisch winkelen op de Europese arbeidsmarkt
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Een zinnig wetsvoorstel over klokkenluiders
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 5
Ieder voor zijn eigen of een gezamenlijk activerend arbeidsmarktbeleid?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Van participatie en quota, en van het spekken van de kas
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Drucker, Levenbach en het Wetsvoorstel Werk en Zekerheid
Prof. mr. R.A.A. Duk en prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 2
Vraag naar en aanbod van arbeid in de participatiesamenleving
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 1
Wolf
Prof. mr. S.F. Sagel

2013

Aflevering 12
De marathonman
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
'Europees wat moet, nationaal wat kan'
Prof. mr. S.S.M. Peters

Aflevering 10
It's the implementation of the rule, stupid, not the rule as such
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Weg met het ontslag op staande voet
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 6/7
De polder wast witter?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Homo homini lupus
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 4
Naar een Nota Flexibiliteit en zekerheid 2.0
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 3
Euphemia
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 2
Regeren is vooruit zien ...
Mr. S.F. Sagel

Aflevering 1
Ouder worden komt dagelijks voor
Prof. mr. B. Barentsen

2012

Aflevering 12
Langer werken
Mr. dr. P.H. Burger

Aflevering 11
Eerlijk zullen we alles delen - jong en oud op de arbeidsmarkt
Prof.mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 10
'The Times They Are A-Changin'
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
Gebruik van sociale media kan ernstige gevolgen hebben voor uw beroepsleven.
Dr. S.S.M. Peters

Aflevering 6/7
Het Kunduz-akkoord en het ontslagrecht
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 5
Driekwart dwingend recht: de werknemer voldoende beschermd?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 4
Het ontslagstelsel volgens Koser Kaya: oude wijn, met een slecht etiket
Mr. drs. P.Th. Sick

Aflevering 3
Arbeidsparticipatie van vrouwen: 'Moet jij werken?'
Prof. mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 2
Factor 20 als smeermiddel tegen maatschappelijke (belonings)onrust?
Mr. M. van Eck

Aflevering 1
Kosten van normalisering
Prof. mr. G.J.J.Heerma van Voss

2011

Aflevering 12
Legitimatie, legitimatie, legitimatie. Over werkgevers, gele vakbonden en Kamerleden
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
De ene aardbei is de andere nog niet
Dr. mr. P.H. Burger

Aflevering 10
De angst voor anders
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 8/9
Overheid en arbeidsverhoudingen: we zijn warempel Sinterklaas niet
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 6/7
Hoe onzeker mogen onze pensioenen zijn?
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
De payroll-cao: over dingen die voorbijgaan?
Mr. M. van Eck

Aflevering 4
Wettelijke verankering van de ‘Balkenendenorm’ nabij?
Prof. mr. dr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
Het ontslagrecht: een vierjarig bestand?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 2
Europese invloed op het sociaal beleid
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 1
Een brug tussen de wal en het schip
Mr. J.M. van Slooten en mr. G. Boot

2010

Aflevering 12
Wie is hier nu echt zelfstandig op de arbeidsmarkt?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus

Aflevering 11
Ontschillen op de arbeidsmarkt
Prof. dr. A.C.J.M. Wilthagen

Aflevering 10
Markt en politiek
Mr. H.W.M.A. Staal

Aflevering 8/9
En juristen kunnen niet rekenen ...?
Prof. mr. E. Verhulp

Aflevering 6/7
Minister Donner en de 'frauderende' zzp'ers
Prof. mr. F.J.L. Pennings

Aflevering 5
Brief aan de minister-president
Mr. M. Van Eck

Aflevering 4
Opzij?! Wettelijke streefcijfers voor vrouwelijke bestuurders en commissarissen
Mr. M.S. Houwerzijl

Aflevering 3
De bestuurder geen werknemer meer?
Prof. mr. G.J.J. Heerma van Voss

Aflevering 2
Welke toekomst heeft de medezeggenschap?
Mr. R.A.A. Duk

Aflevering 1
Een rapport over verhouding bestuur, commissarissen en institutionele belegger: waar is de werknemer?
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus